Saturday, November 24, 2012

Μετακόμιση

Είναι αστείο, αλλά εδώ λέει κατέλαβα όσον ελεύθερο χώρο είχα, τουλάχιστον για φωτογραφίες. Γιατί η γλώσσα μου δεν μαζεύεται έτσι κι αλλιώς. Οπότε είπα να μετακομίσω αλλού που θα με χωράει ο τόπος, για όσο με χωράει, τέλος πάντων.



Ανεπανάληπτες ευθείες ή αλλιώς ελευθερία

(Α, καλά, πάει και η ...ελευθερία των μπλογκς. Ξεκίνησα να φορτώνω μια φωτογραφία για να γράψω από κάτω και το κείμενο, αλλά λέει η χωρητικότητά μου εξαντλήθηκε και πρέπει να πληρώσω... Μάλιστα. Ωραία. Θα πληρώσω με το ίδιο νόμισμα.)

Το νόημα του κειμένου ήταν ότι πιστεύω σ' αυτούς που πάνε ενάντια στις προϋποθέσεις τους. Πιστεύω σ' αυτούς που δεν έχουν τα "τυπικά προσόντα". Γιατί παλεύουν πολλαπλάσια από τους άλλους. Θα έγραφα ένα κείμενο για την αισιοδοξία που αυτή την εποχή δεν υπάρχει στα προσωπικά χαρτοφυλάκια γι' αυτό και είναι τόσο πολύτιμη. Θα έγραφα για κείνους που δεν είχαν ένα σημείο για να απαγκιάσουν κι έπεσαν στο κενό. Θα έλεγα ότι η αίσθηση ότι είσαι ακάλυπτος, ότι είσαι μόνος, ότι είσαι εκτεθειμένος στους αέρηδες της Ιστορίας μπορεί να είναι κι ελευθερία. Δύσκολο να την σηκώσεις στις πλάτες σου, αλλά γιατί όχι; Αυτή η πεπατημένη των γενεών που φυσικά στην Ελλάδα δεν υπάρχει, δεν χαρτογραφείται πλην ελαχίστων εξαιρέσων, εκτός από ξεκρέμαστους, μας αφήνει κι ελεύθερους.
Αρκεί να το αποφασίσουμε. Ότι θα ζήσουμε χωρίς την "πατρική κληρονομιά". Γιατί την εξανέμισε στα τελευταία της από μόνη της η γενιά. Ας θεωρήσουμε ότι ήταν σπάταλη και ανόητη. Ας τη συγχωρήσουμε και ας πάμε παρακάτω. Ας κοιτάξουμε τώρα τι θα κάνουμε που τα χάσαμε τα δικαιώματα. Είναι καιρός να τα κερδίσουμε από την αρχή. Με άλλους τρόπους, σε άλλα περιβάλλοντα, με άλλες δυναμικές. Αντιδρώντας διαφορετικά από ό,τι μας είχαν συνηθίσει μέχρι τώρα. Για αρχή δρώντας. Αυτή θα είναι μια μεγάλη αρχή. Ο καθένας από το σημείο του. Να αποφασίσει να κάνει κάτι για τον εαυτόν του. Θα μαζευτούν πολλά σημεία και θα αρχίσουν να χαράζονται ευθείες και τεθλασμένες. Άλλωστε δύο σημεία θέλουμε για μια ευθεία γραμμή. Δύο. Για μια ανεπανάληπτη ευθεία.
Πώς το 'λεγε και ο ιδιοφυής; Δώσε μου ένα σημείο να σταθώ και θα γυρίσω τον κόσμο ανάποδα.
Ας βρει ο καθένας το σημείο του. Είναι απλά μαθηματικά για αρχαρίους.

Saturday, November 03, 2012

Πιο ξένοι

photo: scalidi
Είχανε λίγα προβλήματα στα Πατήσια, έχουνε και το φασισμό. Βράζουνε μέσα τους τα διαμερίσματα, με τους γερασμένους σκελετούς, τα καζανάκια και τις βρύσες που τρέχουν, τους παλιωμένους σοβάδες, τα πατώματα του '60, τις σκεβρωμένες πόρτες και τα ρημαγμένα ρολά, τις σκισμένες τέντες και τα τρεμάμενα ασανσέρ. Είχανε λίγα. Οι άνθρωποι στα καταφύγια τα πολεμικά. Στα υπόγεια. Στοιβαγμένοι. Είχανε λίγα. Να τρέμει και το φυλλοκάρδι τους.
Γιατί τώρα; Ποιος τους έδωσε το δικαίωμα; Η σιωπή μας. Το ότι δεν παίρνουμε θέση. Δεν πειράζει άστους αυτούς, ξένοι είναι... Πιο ξένοι απ' αυτούς που χτυπάνε και σπάνε και πλήττουν, υπάρχουν; Εσύ πες μου ποιος είναι ο ξένος.
Εγώ πάντως νιώθω ξένη σ' αυτόν τον τόπο. Δεν αναγνωρίζω ποιοι είναι αυτοί που εμφανίστηκαν με τόσο μίσος, τόση βία, τόσο κακό. Ό,τι κι αν τους εξέθρεψε, ξέρω ότι τους ανέχεται αυτή τη στιγμή ένας κόσμος ολόκληρος. Απόκληρος των αισθημάτων του.
Περνάω πού και πού από το παρκάκι της Κύπρου, εκείνο που ήθελε να κάνει πάρκινγκ η τότε δημοτική αρχή. Βλέπω αναστημένα δεντράκια, χαίρομαι από τη μία αλλά από την άλλη λέω "Για τους ανθρώπους δεν υπάρχει υπεράσπιση;" Γιατί με τον ίδιο τρόπο δεν βγαίνει κανείς να υπερασπιστεί τον απέναντί του;
Τότε ο κόσμος συσπειρώθηκε απέναντι στον παραλογισμό της εξουσίας και κέρδισε μια μικρή ανάσα πρασίνου για την πόλη, ένα ξέφωτο να αναπνέει η ματιά του. Τώρα, δεν γίνεται να συμβεί το ίδιο, να εξασφαλίσουμε στο διπλανό μας τη ζωή του, δηλαδή τη δική μας αξιοπρέπεια;

Όλα για τον πατέρα του

Διάβασα την αληθινή ιστορία του Φίλιπ Ροθ "Πατρική κληρονομιά" σε μετάφραση από τον Τάκη Κιρκη που κυκλοφορεί πλέον στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις (το 1995 είχε εκδοθεί από τις εκλεκτές εκδόσεις Χατζηνικολή). Άμα μπορούσα να γυρίσω το χρόνο πίσω, αυτό θα ήθελα να είναι το πρώτο βιβλίο που θα διάβαζα από το Ροθ. Τότε δεν θα παρεξηγούσα πια τίποτα από τον κυνισμό και την ειρωνεία του. Δεν θα είχα ενοχληθεί ποτέ από την αμηχανία του, μην πω την αδυναμία του, να αντιμετωπίσει τον εαυτόν του και τις γυναίκες της ζωής του μέσα από τις σελίδες των βιβλίων του ανθρώπινα, της προκοπής, με τακτ τέλος πάντων, όπως το εννοώ εγώ.
Ας πούμε εγώ προτιμώ τον "Καθένα" από τα άλλα του βιβλία που καταφεύγει στην απίστευτη αυτοφαγία του για να μας δείξει πόσο σπουδαίος συγγραφέας είναι. Εδώ βέβαια, στην "Πατρική κληρονομιά" κι αν κατακρεουργεί με τη γραφίδα του τον ίδιο του τον πόνο... Είναι μεγάλος λογοτέχνης, φοβερός αφηγητής, το ξέρει, μακάρι να το είχε πιστέψει νωρίτερα και θα μας είχε δώσει ακόμη πιο αληθινά βιβλία, ακόμη πιο ανθρώπινα, ακόμη πιο βαθιά. Μεγάλος στιλίστας της γραφής ακόμη κι όταν αναμετριέται με το θάνατο των αγαπημένων του ανθρώπων. Οι λέξεις του γίνονται το αποκούμπι για να κρατηθεί. Είναι ο τρόπος  του να διασώζει τη μνήμη. "Να μην ξεχνάς τίποτα". Γράφει ένα βαθιά συγκινητικό κείμενο -όχι μυθοπλαστικό κι αυτή είναι η κατάκτησή του- απαριθμώντας μόνο γεγονότα από έναν μεγάλο αγώνα, τον μεγαλύτερο: αυτόν με το θάνατο.
Ο τύπος αυτός που λες κι έγραφε βιβλία για να σπάσει πλάκα με την ίδια τη ζωή παλιότερα, τότε που ονειρευόταν ότι ήταν "Βυζί" και έδινε τροφή στις πάσης φύσεως ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις, δεν σπάει πλάκα με το θάνατο. Στέκεται αξιοπρεπής και κύριος απέναντί του. Κάμπτει ακόμη και την επιτηδευμένη αλαζονεία των ηρώων του για χάρη του, ανοίγει την πόρτα και τον αφήνει να περάσει. Έγραψε ένα βιβλίο, όπως τον δίδαξε ο πατέρας του: "...ο πατέρας μου μού δίδαξε τη γλώσσα του δρόμου. Γιατί ήταν ο ίδιος η γλώσσα του δρόμου, αντι-ποιητικός και εκφραστικός και πάντα καίριος, με όλους τους εξόφθαλμους περιορισμούς της γλώσσας του δρόμου και την ανεξάντλητη δύναμή της..."
photo: scalidi


Friday, November 02, 2012

Ερήμην μας

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

Thursday, November 01, 2012

Βορά στα σκυλιά της Ιστορίας

photo: scalidi
Την πρώτη εβδομάδα που βρέθηκα εντός του δημοσιογραφικού χώρου, ως δόκιμη βεβαίως, είδα κείμενό μου να γίνεται αντικείμενο λογοκλοπής. Δημοσιεύτηκε σε ιστορική αθηναϊκή εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας υπό τη μορφή άρθρου ενός τότε υψηλά ιστάμενου προσώπου. Ο ιεραρχικά ανώτερός μου τότε έκανε τις δημόσιες σχέσεις του. Δεν είχα ιδέα. Διάβαζα όμως όλες τις εφημερίδες καθημερινά. Ακόμα και τα μονόστηλα. Τις ξεκοκκάλιζα. Μια μέρα έπεσε το μάτι μου σε ένα εκτενές κείμενο ίδιας θεματολογίας με εκείνο που μου είχε ανατεθεί να γράψω εγώ. Τότε διάβαζα με δέος όλα τα δημοσιευμένα κείμενα. Αφού το εντόπισα με λαχτάρα άρχισα να διαβάζω, περιμένοντας να το συγκρίνω με το δικό μου πρωτόλειο που είχα βάλει τα δυνατά μου να φτιάξω. Δεν είχε κάνει τον κόπο να αλλάξει ούτε τον πρόλογο κανείς. Αυτούσιο το κείμενό μου. Προκειμένου να εντυπωσιάσω είχα χρησιμοποιήσει ένα τόσο δικό μου λεξιλόγιο, γράφοντας για ένα μεγάλο ευρωπαϊκό θέμα της εποχής, που έκανε μπαμ. Ήταν το δικό μου.
Μόλις με είχαν ρίξει στα σκυλιά. Και το είχα καταλάβει. Ότι δεν ήταν αστεία πράγματα. Εδώ που διάλεξα να μπω, θα τρώγανε σάρκες. Κυρίως τις δικές μου, άμα με ενδιέφερε να ξέρω. Μάζεψα όλη τη ματαιωμένη μου ματαιοδοξία, τύπωσα το κείμενό μου, πήρα και την εφημερίδα και έφτασα μπροστά στον υπαίτιο. Μόλις είχα ανακαλύψει τι σημαίνει "δημοσίευση", τη δύναμή της και το αντίθετό της την απόκρυψη, τη σιωπή.
Αυτό το συμβάν θα είχα να το σκέφτομαι να υπόλοιπα χρόνια, ας πούμε ένα βράδυ -τότε που έμπαιναν οι Αμερικανοί στο Αφαγανιστάν- με 39 πυρετό που έπινα καφέ με πονστάν εναλλάξ για να μείνω να γράφω, γιατί η εφημερίδα θα έβγαινε έτσι κι αλλιώς, εγώ ήμουν το αναλώσιμό της. Θα το θυμόμουν κάτι απέραντες Κυριακές εργασίας, και εν γένει πολλές φορές που το έργο που παρήγαγα δεν μετριόταν ούτε με χρόνο ούτε με κόπο. Θα θυμόμουν ότι είμαι βορά στα σκυλιά. Κι ότι είχα αποφασίσει να επιβιώσω, από την αρχή. Αλλιώς εκείνη την πρώτη εβδομάδα θα είχα μαζέψει τα μπογαλάκια μου και θα έφευγα για το χωριό μου, κοινώς για άλλον εργασιακό χώρο, οποιονδήποτε άλλον. Αλλά ήταν που ήθελα να γράφω και να διαβάζω και να "βλέπω" κάτω από τις δημοσιεύσεις.
Τα χρόνια πέρασαν. Κύλησε πολύ νερό στ' αυλάκι από τότε, αλλά εκείνη η αίσθηση δεν χάθηκε. Οι βυζαντινισμοί στα δημοσιογραφικά γραφεία μού το θύμιζαν διαρκώς, ενώ τα τελευταία χρόνια δεν ήμουν μόνη μου βορά στα σκυλιά, αλλά ήταν χιλιάδες άνθρωποι που κατακρεουργήθηκαν από τις θέσεις εργασίας τους, δεν γράφουν, δεν δημιουργούν, δεν υπάρχουν στην πιάτσα. Ισως να σώθηκαν από τα σκυλιά, ίσως να έχουν υποκύψει απολύτως στην αγριότητα και να γλείφουν κάπου τις πληγές τους μόνοι και ηττημένοι.
Γιατί τα γράφω όλα αυτά; Είναι μια τοσοδούλα καταθέση για όλο αυτό που συμβαίνει γύρω μου. Ένα εγχείρημα να λέω, να αφηγούμαι την πραγματικότητα. Τώρα που το μένος δεν στρέφεται στα "σκυλιά" της Ιστορίας αλλά στα θύματά της. Οι άνεργοι συνάδελφοι ασφυκτιούν. Οι εν ενεργεία εγκλωβισμένοι. Και ο απέραντος φόβος φυλάει την ερημιά της δημοσιογραφίας. Η ελευθεροτυπία προσβάλλεται βάναυσα μπροστά στα μάτια όλων και χάνονται κεκτημένα δικαιώματα ελευθεριών μέχρι να πεις και να γράψεις πια κύμινο. Ο εχθρός παραμονεύει και μπορεί να αλυχτάει απλώς εντός μας. Το να σιωπήσουμε, το να μην πούμε τα πράγματα ως έχουν, όπως τα βλέπουμε και τα βιώνουμε, είναι μια τεράστια υποχώρηση. Είναι σαν να τα μαζεύεις και να φεύγεις, αλλά αφήνεις τους άλλους βορά στην ανθρωποφαγία, κλείνοντας τα μάτια και πιστεύοντας ότι εσύ θα σωθείς.
Το αγριόσκυλο φωνάζει έξω από την πόρτα σου κι εσύ κλείνεις τ' αυτιά σου. "Δεν είναι η δική μου η σειρά". Μα είναι μόνο η δική σου. Εσύ είσαι που δεν μιλάς για τον εκφασισμό, που δεν γράφεις. Τρως τη δική σου σάρκα. Υποχωρείς όλο και πιο βαθιά στην ήττα σου και ακόμα χειρότερα: μπορεί να είσαι και ευχαριστημένος νομίζοντας ότι την έχεις γλιτώσει. Αλήθεια; Κοίτα γύρω σου και ρώτα ξανά τον εαυτόν σου.
Αυτό το κείμενο της Ιστορίας που γράφεται -ερήμην σου, όπως υποστηρίζεις- είναι ολόδικό σου, γράφεται με τις σιωπές και τις απουσίες σου. Δεν είναι προϊόν λογοκλοπής. Είναι έργο της αυτοσυνειδησίας σου.

Wednesday, October 10, 2012

"Όταν τελείωσε η εποχή, τελειώνει κι η ποίηση"

photo: scalidi
Έφυγα από το θέατρο Θησείον με δύο τυπωμένες φράσεις στα χέρια μου. "ΔΥΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΠΑΝΤΑ: ΟΙ ΔΡΩΝΤΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ", "ΟΛΑ ΠΡΟΣ ΤΙ;". Στο πλαίσιο της ευρηματικής σκηνοθεσίας της Αλεξίας Καλτσίκη, ζωντάνεψε η ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη, μέσα από την τόσο "κατάλληλη" ερμηνεία και ενέργεια του ηθοποιού Θανάση Δόβρη. Ο μόνολογος "Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά" αποτελεί την δραματουργική επεξεργασία της συνέντευξης που έδωσε το Νοέμβριο του 2012 ο ποιητής στο Μισέλ Φάις και κυκλοφορεί σε έκδοση από τον Πατάκη με τον ομώνυμο τίτλο, σε πρόλογο του Παντελή Μπουκάλα, με την επιμέλεια και σχετικό επίμετρο από το Μισέλ Φάις. Πρόκειται για μια θεατρική παράσταση που δεν εκμαιεύει τη συγκίνηση του θεατή, αλλά την προϋποθέτει. Κινείται απολύτως πάνω στο πνεύμα της ποίησης του Αναγνωστάκη, δεν είναι σπουδαιοφανής και βαρύγδουπη, αλλά με απλότητα "λέει" τα απολύτως απαραίτητα. Για την ποίηση και για τη ζωή.
Πιο επίκαιρος από ποτέ ο Μανόλης Αναγνωστάκης υπερασπίστηκε την αρχή του "Ο λογοτέχνης δεν έχει, ή δεν πρέπει να έχει, καμιά δέσμευση ή οφειλή να ασχολείται με τούτο ή με κείνο μέσω του έργου του". Και το μέλλον τον κράτησε εντός του δια της ποιητικής οδού. Συγκινητικός μέσα από τους ουσιώδεις στίχους του, επιβεβαιώνει αυτό που είχε υποστηρίξει για τον εαυτόν του ότι είναι πολιτικός και ερωτικός ποιητής μαζί. Γιατί αυτά τα δύο συνδυάζονται.