Friday, August 31, 2012

Η εκδίκηση του Διός

Πρωινή αχνίζουσα θάλασσα. Το νερό διάφανο, όπου έπεφταν οι σκιές των δέντρων πράσινο, όπου καθρεφτίζονταν τα βράχια βαθύ τιρκουάζ. Γεμάτη η πλαζ, αλλά ησυχία. Σχεδόν υπνωτισμένοι οι λουόμενοι απολάμβαναν το μπάνιο τους. Εμφανίστηκε κι ένας δυνάμει λουόμενος. Αμέριμνος και πολύ ευτυχής. Χαμογελούσε. Έφτασε δίπλα στο κύμα, σαν να μύριζε το νερό και μετά σήκωσε ευχαριστημένος ψηλά το κεφάλι του λες και ήταν έτοιμος να τραγουδήσει από τη χαρά του.
Ήδη η παρουσία του είχε ξεσηκώσει την παραλία. Έτσι ωραίος και μοιραίος που είχε περάσει ανάμεσά τους... Την αμεριμνησία της στιγμής χάλασε η πρώτη πέτρα. Που του πέταξαν. Σκυλάκος ήταν ο γόης που τον είχαν βγάλει τα βήματά του στη θάλασσα. Η άμεση αντίδραση που ήρθε από το νερό, «Επ, τι κάνετε εκεί, μην τον χτυπάτε. Ντροπή!». «Άμα τον θες το σκύλο να τον πάρεις στο κρεβάτι σου», η απάντηση η ...εύλογη από τον ηλικιωμένο που είχε σηκωθεί να κυνηγήσει το ζωντανό. Το σούσουρο ξέσπασε. «Τα σκυλιά έχουν αρρώστιες», «Ήρθαμε να κάνουμε ένα μπάνιο, μην κολλήσουμε και τίποτα», «Ε, όχι, το ζωντανό δεν πείραξε κανέναν», η κοινή γνώμη. Ο όμορφος αλητάκος που δεν του έμελλε να χαρεί τη φύση εκείνη τη στιγμή στη φαντασμαγορία της, αφού φρόντισαν γι' αυτό τα έλλογα όντα του πλανήτη, άρπαξε ένα παπούτσι κι άρχισε να τρέχει δαιμονισμένα. Πήρε την εκδίκησή του. Έδωσε σχηματικά την απάντηση: «Άμα θέλετε να είμαστε ζούγκλα, θα είμαστε, ο καθείς και τα όπλα του». Τα ξεφωνητά στην παραλία, η αναστάτωση, σαν από ταινία. Μόνο που δεν ήταν. Ο παρείσακτος είχε διωχθεί. Ευχαριστημένοι οι πρώτοι που έριξαν το λίθο.
Χρόνια -και τώρα περισσότερο από ποτέ, σε κοινή θέα-, στη μεγάλη πόλη και σε γωνιές της χώρας διώκονται άνθρωποι. Που δεν έχουν καταφύγιο. Μόνο που δεν μιλάει κανείς. Είναι μετανάστες, είναι «εγκληματίες», είναι ό,τι τους καταμαρτυρά ο καθένας. Είναι ό,τι μας βολεύει, οι ξένοι, οι Άλλοι. Μας ενδιαφέρει μονάχα να τους διώξουμε, μήπως και σταματήσουμε να κινδυνεύουμε από την επισειόμενη απειλή τους. Έχουν τολμήσει να διαπράξουν το έγκλημα της επιβίωσης, μετακινούμενοι από ήπειρο σε ήπειρο. Εμείς που θρέψαμε τον Οδυσσέα και τόσο περιπλανηθήκαμε παντού στον κόσμο, σε κάθε γνωστή και άγνωστη μεριά της και που τώρα που σκούρυναν τα πράγματα, παίρνουμε πάλι τους ίδιους δρόμους για το έξω από εδώ, φοβόμαστε τη σκιά μας και τη φάτσα μας στον καθρέφτη. Παίρνουμε τις πέτρες και ρίχνουμε στο ψαχνό, πιο φοβισμένοι και παράλογοι από ποτέ. Χωρίς να αναλογιζόμαστε την μήνιν των «θεών». Ο Ξένιος Δίας πρέπει να ετοιμάζει τους κεραυνούς του. Ο δε σκυλάκος έχει πάρει το παπούτσι και τρέχει μακριά. Πιο μακριά για την ανθρωπιά από τη βία υπάρχει;

(Δημοσιεύτηκε στη "Βραδυνή" στις 31/8/2012)

Thursday, August 23, 2012

Ο Ηλίθιος VS Άννα Καρένινα

photo: scalidi
Δεν έχουν κερδίσει τυχαία τη θέση τους στο πάνθεον της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Τόσο "Ο Ηλίθιος" όσο και η "Άννα Καρένινα". Παθιασμένα βιβλία που αναζητούν ακόμη πιο παθιασμένους αναγνώστες. Η άνυδρη Ελλάδα της κρίσης προσφέρεται, άλλωστε. Ντοστογιέφσκι και Τολστόι έχουν γράψει και για μας, για τον καιρό μας. Από τη μία η "ανάπηρη", αποσπασματική -μα, τόσο λογοτεχνική- οπτική του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, από την άλλη αυτή η πανοραμική πληρότητα που έχει να προσφέρει ο Λέων Τολστόι...
Ξεκαλοκαίριασα μαζί τους. Με τον πρίγκιπα Μίσκιν, τη Ναστάσια Φιλίπποβνα, την Καρένινα και το Λέβιν. Σε ρέουσες μεταφράσεις του Άρη Αλεξάνδρου. Αν σκεφτεί κανείς ότι υπαγόρευε τη μετάφραση από τη μητρική του ρωσική γλώσσα στην πατρική ελληνική σε ένα μαγνητόφωνο και μετά η γυναίκα του, η Καίτη Δρόσου, με πόση φροντίδα τα δακτυλογράφουσε για τον κατοπινό αναγνώστη. Διάβασα τον Ηλίθιο στη δίτομη έκδοση από τον Γκοβόστη και την Άννα Καρένινα σ' αυτό το θαυμάσιο δεμένο με υφασμάτινο εξώφυλλο τόμο από την Άγρα με το εξαιρετικό επίμετρο.
Ο ιδιοφυής Ντοστογιέφκσι σε αιχμαλωτίζει με το χαρακτήρα του πρίγκιπα Μίσκιν. Θα μπορούσε ίσως σήμερα ο Ηλίθιος να θεωρηθεί ως ένα χαρισματικό ακόμη και συναισθηματικά "ταλαντούχο" άτομο με ενός είδους ανεξερεύνητο αυτισμό. Η τραγική του φιγούρα θυμίζει όλο και πιο πολύ το σύγχρονο άνθρωπο. Κουραστική σε κάποια σημεία η γραφή του Ντοστογιέφσκι με τις γνωστές του παρεκβάσεις και διακλαδώσεις, αλλά ο κεντρικός του χαρακτήρας, ο πρίγκιπας Μίσκιν, αξίζει όλες τις δάφνες που του επιφύλαξαν οι επόμενοι αιώνες. Είναι η ίδια η ηθική προσωποποιημένη. Όπως επικράτησε και ίσως όπως θα συνεχίσει να υφίσταται: κατακερματισμένη και ανήσυχη, αβέβαιη και σε κίνδυνο, εύ-λογη και παρά-λογη μαζί, έτοιμη για την πυρά. Ένα μυθιστόρημα που δεν μπορεί παρά να προκαλέσει στον αναγνώστη του μια σύγχυση, μια ψυχική αναστάτωση. Δεν τελειώνει το βιβλίο αυτό με την ανάγνωσή του. Το συναντάς παρακάτω να γράφεται.
Στην ίδια πυρά του πάθους καίγονται και οι ήρωες του Τολστόι, μόνο που η μεγαλοφυία του δημιουργού τους φροντίζει να τους διατηρήσει στη θερμοκρασία που συγκινεί πάντα τον άνθρωπο. Εκείνον που αγαπάει, πληγώνεται, σκέφτεται, καταστρέφεται και αναδημιουργείται. Σε μια ιστορία που σου κρατάει το ενδιαφέρον ο συγγραφέας στην πλοκή του με τόση μαεστρία, ακόμη κι όταν πρόκειται απλώς για ερωτικές ιστορίες, συνοικέσια και συζητήσεις σαλονιών. Η διαχρονική μορφή της Καρένινα, του ανθρώπου που βυθίζεται στον εαυτόν του τόσο πολύ που πια δεν μπορεί να αντέξει το σκότος, υπερσκελίζεται από το στοχαστικό κι ανήσυχο Λέβιν, με τον οποίο υποψιαζόμουν από την αρχή ότι ταυτιζόταν μαζί του ο ίδιος ο συγγραφέας, αλλά μου το επιβεβαίωσε στη συνέχεια επισυναπτόμενη επιστολή της συζύγου του, Σόνιας. Το ευρύ πνεύμα του Τολστόι βρίσκει διαμέσου των ηρώων του διέξοδο να απλωθεί. Κι έτσι διαβάζουμε από το αγροτικό ζήτημα και την οικονομία μέχρι την εξωτερική πολιτική, τη φιλοσοφία και την επιστήμη στo πολύπλευρο αυτό έργο του. Ένα πλούσιο βιβλίο που απολαμβάνεις την ανάγνωσή του κι αισθάνεσαι πλήρης με το πέρας της.



Wednesday, August 22, 2012

Η ελευθερία, μέγγενη

photo: scalidi
Σκόνταφτα πάνω στον όγκο του για χρόνια. Σε κριτικές, αναφορές, επισημάνσεις. Είναι ο όγκος που καταλαμβάνει δικαίως "Το κιβώτιο" (εκδόσεις Κέδρος) στην μεταπολεμική ελληνική λογοτεχνία. Αξιώθηκα να παρακολουθήσω τη δύσβατη πορεία του, αντίστοιχη με αυτή του δημιουργού του, Άρη Αλεξάνδρου (1922-1978). Με αγωνία. Αυτή είναι η λέξη: αγωνία. Αγωνία για το πού αρχίζει η ελευθερία, πού τελειώνει, πότε περιορίζεται, ποιος κατορθώνει να τη γευτεί, με ποιο κόστος. Τι είναι εντέλει η ελευθερία.
Είναι ένα μυθιστόρημα, γραμμένο τα χρόνια 1966-1972, που επιβεβαιώνει την ανησυχία για τις ανελευθερίες του σημερινού παρόντος, τα προσωπικά διλήμματα του καθενός μπροστά στις νέες απειλές των δικαιωμάτων, ίσως τούτη την ώρα της εργασίας και της ίδιας της ζωής- επιβίωσης. Είναι ένα βιβλίο που αισθάνομαι ότι παρακάτω θα επιβεβαιώνει διαρκώς στον κάθε αναγνώστη την αναμέτρηση με τη συνείδηση. "Το κιβώτιο" αυτό ακριβώς είναι: μια μονομαχία με τον ίδιον τον εαυτό, με την προσωπική βούληση, με την ελευθερία. Ο συγγραφέας με τη ζωή και τις επιλογές του πορεύτηκε προς αυτό το δρόμο: της ανεξαρτησίας. Πλήρωσε με την υγεία και τη ζωή του την ανυπακοή του στους απέξω, την πλήρη υποταγή του στην προσωπική του ηθική. "Το κιβώτιο" είναι μια γραφή ανυπακοής.
Πρόκειται για ένα κείμενο με κλιμακούμενο σασπένς. Ο αναγνώστης μπλέκεται στα δίχτυα του συγγραφέα και δεν ξέρει πού πατά και πού βρίσκεται. Ασθμαίνει μαζί με τον ήρωα, αυτόν τον ανώνυμο αφηγητή, το μοναδικό επιζώντα της αποστολής. Εγκλωβίζεται στο αδιέξοδό του, στις τέσσερις γωνιές του κουτιού του, αυτού του άδειου σαρκίου του που οφείλει να του δώσει, νόημα, σημασία, ζωή, ψυχή, καρδιά, αποστολή ίσως για να κατορθώσει να το αντέξει μια ολόκληρη ζωή.
Η υπνωτιστική πλοκή με σχεδόν μυσταγωγικό τρόπο καταφέρνει να μυήσει τον αναγνώστη στον ίδιο του τον εαυτό. Πολύ συγκινητικό μυθιστόρημα, χωρίς ίχνος συγκινησιακών στοιχείων, μια κακοτράχαλη πορεία στα όρη στα άγρια βουνά (και των ιδεολογιών) που σε φέρνει αντιμέτωπο με τα απύθμενα πελάγη μέσα σου. Ο Άρης Αλεξάνδρου έγραψε ένα βιβλίο για κείνους που βυθομετρούν τον εαυτόν τους κάθε φορά που οι άλλοι γύρω σκύβουν το κεφάλι και υποτάσσονται κι (οι) εκείνοι συνθλίβονται στη μέγγενη αυτού που νιώθουν για ελευθερία. Δεν μπορώ παρά να υποκλιθώ σε κείνη την τελευταία σελίδα του βιβλίου που σκίζει στη μέση τα βουνά της ύπαρξης για να περάσει το ποτάμι του μοναδικού, ξεχωριστού εαυτού.



Thursday, August 16, 2012

Πρωινός περίπατος


photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

Friday, August 10, 2012

Θερινή χλωρίδα

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

Wednesday, August 08, 2012

Tuesday, August 07, 2012

Γατεύοντας

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi