Sunday, April 29, 2012

Ενδιαμέσως των σελίδων

photo: scalidi

Πρώτη στάση σε ένα βιβλίο που φέρει την αξία του ντοκουμέντου. Πρόκειται για μια έκδοση από το “Βιβλιοπωλείο των Βιβλιόφιλων” του 1999, με την επιμέλεια και τη συλλογή του υλικού να ανήκουν στο Γιώργο Κακουλίδη. Ο τίτλος εκείνος που αρμόζει στο μεγάλο ποιητή “Η μαύρη κούρσα του κυρίου Καρούζου”. Φωτογραφίες, συνομιλίες με τον ίδιο, χειρόγραφα κείμενα, αποσπάσματα από ραδιοφωνικές εκπομπές, με κυρίαρχη -πώς θα μπορούσε να είναι αλλιώς- τη λογοτεχνική φυσιογνωμία του Νίκου Καρούζου. Απομονώνω το απόσπασμα που ο ίδιος λέει στον Άρη Σκιαδόπουλο σε εκπομπή του στην ΕΡΑ 2, “Η μόνη μας διάρκεια είναι η γλώσσα, που ήδη έχει ηλικία τριών χιλιάδων χρόνων και που ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των σημερινών λέξεων, συντριπτικό, μεγάλο ποσοστό, είναι λέξεις που λειτουργούσαν και στους καιρούς και περιόδους της αρχαιότητας. Αυτή είναι η μόνη μας διάρκεια. Η γλώσσα!

*
Aποκαλυπτική είναι η Αλληλογραφία (1945-1968) ανάμεσα στο Νάνο Βαλαωρίτη και το Γιώργο Σεφέρη που συγκεντρώθηκε σε τόμο από τις εκδόσεις Ύψιλον το 2004 και κυκλοφόρησε μαζί με τριάντα τέσσερις επιστολές της περιόδου 1947-1950 του Νάνου Βαλαωρίτη προς τον Γ. Κ. Κατσίμπαλη. Οι επιστολές αποτυπώνουν το κλίμα της εποχής, τις προσωπικές αγωνίες, τη λογοτεχνική ανησυχία, την ποιητική ορμή των ανδρών. Έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον να βλέπει κανείς πώς χτίστηκε μια ποιητική γενιά εκ των έσω. Οι έριδες, οι συμπάθειες, οι παροτρύνσεις, οι λιποψυχίες του καθενός. Στο κέντρο και πάντα η λογοτεχνία. Αποθεωμένη από ανθρώπους που είχαν αποφασίσει να ζουν γι' αυτή. Σπουδαίο υλικό, με εισαγωγή του Avi Sharon και σε φιλολογική επιμέλεια της Λίλας Θεοδόση.

*
Χρωστάω την ανακάλυψη της πεζογράφου Καίη Τσιτσέλη στο συγγραφέα Νίκο Αδάμ Βουδούρη. Το βιβλίο της “Ο θάνατος μιας πόλης” που έχει εκδοθεί πρώτη φορά στο Λονδίνο το 1954 (Harvill Press), κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Άγρα το 2000, σε μετάφραση από την Παλμύρα Ισμυρίδου, με φωτογραφία εξωφύλλου της ίδιας της συγγραφέως. Πρόκειται για ένα πεζογραφικό έργο που αφηγείται το σεισμό της Κεφαλονιάς του Αυγούστου του 1953. Η Καίη Τσιτσέλη γεννήθηκε το 1926 στη Μασσαλία από έλληνες γονείς. Πολυταξιδεμένη, εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα το 1964 και κόμισε στην αγγλική μετάφραση ελληνικά κείμενα των Τσίρκα, Λορεντζάτου, Κουμανταρέα, Γαλανάκη κ.α. “Ο θάνατος μιας πόλης” είναι ένα κείμενο απογυμνωμένο από το περιττό που αναρωτιέμαι γιατί το ανακάλυψα τόσο αργά, γιατί δεν γνωρίζουμε ευρύτερα αυτή τη σπουδαία εργάτρια της λογοτεχνίας και δημιουργό που σε ξαφνιάζει με τη ματιά και τη δύναμή της.

*
Ένα βιβλίο με σπουδαία δυναμική, που δικαίως πήρε το Booker το 1983, μαγνητίζει τον αναγνώστη και δεν τον αφήνει σε ησυχία. Αυτό το τελευταίο είναι και το σημαντικότερο. “Βίος και πολιτεία του Μάικλ Κ” το μυθιστόρημα του Τζ. Μ. Κουτσί που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου. Ένα άγριο βιβλίο που μιλάει για την τρυφερότητα και την αγάπη. Ο ήρωας θέλοντας να ανακουφίσει τη μητέρα του, αναλαμβάνει να την φορτωθεί κυριολεκτικά στην πλάτη για να την “φυγαδεύσει” στην επαρχία. Η περιπέτειά του, μια προσωπική οδύσσεια, δεν φέρει στον αναγνώστη ούτε διδαχές ούτε ηθικές επιταγές. Μόνο πόνο. Και αλήθεια. Και ένταση για την ψυχή του και σφίγγει σαν μέγγενη το μυαλό του. Ένας άνθρωπος που θέλει να κρατηθεί έξω από τα “στρατόπεδα” και να επιβιώσει. Και να γλιτώσει κι από τη “φιλανθρωπία”. Μεγάλος συγγραφέας ο Κουτσί, δικαίως νομπελίστας. Βαθύ κείμενο το συγκεκριμένο, όσο αντέχει ο καθένας σκάβει μέσα του και παλεύει με τον εαυτόν του, διαβάζοντάς το.

*
Ένα βιβλίο στα πρότυπα του campus novel από τον David Leavitt που ασκεί σε μένα ιδιαίτερη γοητεία η γραφή του, έχοντας ήδη διαβάσει από χρόνια το μυθιστόρημα “Η χαμένη γλώσσα των γερανών” (εκδόσεις aquarius). Ο τίτλος του “Ο υπάλληλος από την Ινδία” (εκδόσεις Πόλις), σε μετάφραση του Ανδρέα Μιχαηλίδη. Παρακολουθούμε τη ζωή στο Cambridge επιφανών επιστημόνων (“Πώς μοιάζει αλήθεια μια ιδιοφυία;”), εν προκειμένω μαθηματικών, μέσα από ένα εξέχον γεγονός: την έλευση στην Αγγλία ενός ιδιοφυούς επίσης μαθηματικού -σχεδόν αυτοδίδακτου- από την Ινδία, του Ραμάνουτζαν. “...Ίσως οι αυθεντικοί άνθρωποι να είναι καταδικασμένοι να μην τους καταλαβαίνουν οι άλλοι...”. Απολαυστική ατμόσφαιρα, κάτω από τη γοητεία της γνώσης. Ο Κέυνς, ο Ράσελ, ο Λώρενς, ο πρωταγωνιστής Χάρντι ζουν και στοχάζονται, αυτά τα δύο απολύτως συνδεδεμένα, στους βαρείς πανεπιστημιακούς διαδρόμους. Οι ερωτικές τους επιλογές -ακόμη και γι' αυτά τα ακαδημαϊκά τέρατα που μπορεί να τα έχουμε αποστειρωμένα με θεωρίες στο μυαλό μας- κινούν τα νήματα όχι μόνο της ζωής τους αλλά και της επιστήμης, τη γνώσης. Καλογραμμένο βιβλίο που δεν στερεί στιγμή το ενδιαφέρον από τον αναγνώστη.

Thursday, April 26, 2012

Ανάπλι εκ των έσω

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

Η πόλη ανθισμένη

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi
μέσα μέσα
και
πάνω πάνω

Monday, April 23, 2012

Με ένα βιβλίο μπορείς να έχεις τον κόσμο όλο

photo: scalidi
 Γεννήθηκα μια μέρα του Μάρτη του 1978. Κάπου εκεί στα 1982-3, διάβαζα ήδη. Τους μεγάλους τίτλους των εφημερίδων που τις άφηναν διαβασμένες οι "μεγάλοι" πάνω στο πλυντήριο. Έκτοτε, κάθε μεσημέρι παραφύλαγα τον μπαμπά που έκανε τη σιέστα του, να του κλέψω την εφημερίδα μόλις εκείνη θα γλιστρούσε από τα δάχτυλά του. Έτσι άρχισε η περιπέτεια της ανάγνωσης. Ως λαθροθηρία.
Σε λίγο θα άρχιζα και να γράφω. Στα πέντεμισι που πήγα Δημοτικό άνοιξε μπροστά μου ένας μαγικός κόσμος μέσα από το Ανθολόγιο. Το έπαιρνα κάθε βράδυ και χωνόμουν στην αγκαλιά της μαμάς μου στο κρεβάτι και την παρακαλούσα να διαβάζουμε μαζί τους πρώτους μήνες. Σε λίγο θα διάβαζα μόνη, για πάντα. Και τα πάντα. Η σχολική βιβλιοθήκη στάθηκε ένας θησαυρός που περίμενε να τον ανακαλύψω. Και τον ρούφηξα μέχρι τέλους. Στα εφτά, οχτώ μου διάβαζα μανιωδώς όλα τα κλασικά. Ο Ιούλιος Βερν ήταν πια φίλος μου και συνταξιδευτής μου, "Οι τρεις σωματοφύλακες" που ήταν τέσσερις θα γίνονταν το ιδανικό μου, θα έκλαιγα ασταμάτητα με το "Χωρίς" και το "Με οικογένεια", η "Τζέην Έϋρ" ήταν το πρώτο βιβλίο που ζήτησα να μου αγοράσουν κι από κει άρχιζε η ακόμα πιο μανιώδης βιβλιοαποκτησία μου.
Που κρατάει ακόμα. Με κτηνώδεις ρυθμούς. Κανόνας χρυσός: τα τελευταία μου λεφτά πάντα γίνονται βιβλία. Και τα πρώτα, βέβαια, που απέκτησα από τη δουλειά μου στη δημοσιογραφία, βιβλία έγιναν. Μετρούσα και εξακολουθώ να το κάνω συχνά, το χρήμα με τα βιβλία. Με τόσα λεφτά παίρνεις τόσα βιβλία. Το αντίστροφο δεν ισχύει.
Με ένα βιβλίο μπορείς να έχεις τον κόσμο όλο. "Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν", "Μικρές κυρίες". Ταυτιζόμουν με τη Ζο που ήθελα και να γίνω σαν κι εκείνη. Τελικά έγινα.
Και στα Δημοτικά άρχισα να διαβάζω βιβλία ενηλίκων που δεν θα φανταζόταν κανείς. Ήμουν απολύτως ελεύθερη να ζω την αγάπη μου για τα βιβλία με όποιον ασύδοτο τρόπο επιθυμούσα. Κανένας έλεγχος από κανέναν. Έτσι διαβάστηκε ο Καζαντζάκης πολύ νωρίτερα από ό,τι ίσως θα μπορούσα και ο Βιζυηνός και ο Παπαδιαμάντης και ο Μπαλζάκ και ο Φλωμπέρ και τόσοι άλλοι που θυμάμαι ότι είναι διαβασμένοι μόνο όταν τους ξανασυναντώ στο δρόμο μου.
Και τόσοι άλλοι αδιάβαστοι που με περιμένουν. Εκατομμύρια. Η δεκαετία 20-30 ήταν μια αποκάλυψη. Πέρα από την κλασική και παραδεδομένη λογοτεχνία ανοίχτηκε μπροστά μου ένας σύγχρονος κόσμος της λογοτεχνίας που αγνοούσα την ύπαρξή του. Κάπου εκεί στα 30 εξαντλήθηκε κι αυτός, άρχισα να γυρίζω πίσω στους κλασικούς. Και τσαλαβουτάω στις αναγνωστικές μου επιθυμίες με την ίδια παιδική ελευθερία και ασυδοσία. Διαβάζω συνεχώς, ό,τι θέλω και όπως το θέλω. Δεν ζω χωρίς να διαβάζω. Δεν θυμάμαι τη ζωή μου, χωρίς ένα βιβλίο, ένα οποιοδήποτε βιβλίο. Δεν έβαλα ποτέ διαχωριστικές γραμμές στα διαβάσματά μου, ποιοτικά, φτηνά, εύπεπτα, υψηλής τέχνης. Όλα τα διάβασα και τα διαβάζω. Το πάθος είναι η ανάγνωση. Ακόμη και των γραμμάτων από τις συσκευασίες των απορρυπαντικών. Η ανάγνωση των πάντων.
Έχω μια ολόκληρη βιβλιοθήκη με αδιάβαστα βιβλία. Είναι το δικό μου απόθεμα γι' αυτή τη ρημαδοκρίση που ζούμε. Οι κονσέρβες που θα με κρατήσουν στη ζωή. Και η ελευθερία μου και η αισιοδοξία μου και η χαρά μου, η περιέργειά μου για το καινούριο, για το άγνωστο. Το ασφαλές μου καταφύγιο που δεν έχω επιτρέψει σε κανέναν να μου το χαλάσει. Και δεν μπορεί να μου το πάρει κανείς. Τα βιβλία μου είναι μέσα μου, τα διαβασμένα και τα αδιάβαστα. Τα γραμμένα κι εκείνα που ίσως κάποτε γράψω. Ανοιχτά, περιμένουν να αναπνεύσω ανάμεσα στις σελίδες τους, να φυσήξω ελαφρά και να σκορπίσουν οι λέξεις τους μέσα μου σαν "κλέφτες".

Sunday, April 01, 2012

Μια τέτοια άνοιξη

photo: scalidi

photo: scalidi

photo: scalidi
φωτογράφιζα τις άγριες ίριδες από το κέντρο της πόλης, την καρδιά της. Μια γυναίκα με μαντίλα προπορευόμενη κι ένα τσούρμο παιδιά κι άλλες γυναίκες μαζί της, με ζύγωσαν. Κοίταξαν μέσα από το φακό μου τις ίριδες. Προηγουμένως πατούσαν αμέριμνα τα χόρτα, μετά άρχισαν να προσέχουν. Μου είπαν κάτι στην πολύχρωμη γλώσσα τους. Τους χαμογέλασα και είπα "ωραίο, ε;". Ξεκαρδίστηκαν τα μάτια τους στα γέλια. Πήραν τα δικά τους κινητά κι άρχισαν να φωτογραφίζουν. Να βλέπουν την άνοιξη μέσα από το φακό μου. Μεγάλωσαν οι ίριδες κι έπνιξαν το απόγευμα, εκείνος ο ολλανδός με το κομμένο αυτί τους είχε ψιθυρίσει στ' αυτί την άνοιξή μου. Άρχισαν να λένε ένα δικό τους τραγούδι που ανασταίνει και νεκρούς και χάθηκαν μέσα στην άνοιξη. Τη δική μου.