Thursday, October 27, 2011

Φτώχεια υπάρχει. Λίγο φιλότιμο;

photo: scalidi
 Αυτή τη διετία που μια ολόκληρη χώρα προσπαθεί να αποκτήσει γνώσεις οικονομολόγου για να καταλάβει τι της συμβαίνει, συντελούνται οι ειδήσεις και οι αλλαγές εντός της, χωρίς ακόμα καλά καλά το τηλεοπτικό κουτί που καθρεφτίζεται, να πάρει χαμπάρι. Ο ατυχής χρησμός “λεφτά υπάρχουν” επαληθεύτηκε από την ανάποδη. Η Πυθία θα έφτυνε τα φύλλα της εν προκειμένω και θα έσβηνε τις αναθυμιάσεις της, από φιλότιμο.
Έξω από τα τείχη της περιχαράκωσης των πολιτικών, στην καρδιά των πόλεων και ιδίως της αθηναϊκής, η ζωή συνεχίζει να συμβαίνει και να απειλείται. Ιδίως από τη φτώχεια. Αλλά πού να την αντικρίσουν οι άρχοντες; Στις γειτονιές των Πατησίων μέχρι και χθες το βράδυ τα σκουπίδια έστεκαν αειθαλή και περιέθαλπαν τους πλανόδιους. Με τα συρμάτινα καροτσάκια τους συλλέγουν το κάθε τι χρήσιμο. Η μη θεσμοθετημένη ανακύκλωση που γίνεται από ανάγκη. Όλες οι σακούλες ξεσκισμένες. Μήπως και βρεθούν και φαγώσιμα πλην των μεταλλικών που θα λιώσουν για ένα υποτυπώδες εισόδημα.
Αλλά αυτό μοιάζει λογοτεχνικό αποκύημα στα μάτια των αρχόντων. Μέσα από τα θωρακισμένα βουλευτικά τζάμια δεν φτάνει η ανάγκη των ανθρώπων. Δεν υπάρχει πιο σοκαριστική αλήθεια αυτές τις μέρες από τις δηλώσεις των Γιατρών του Κόσμου για την Ελλάδα. Η έκκλησή τους στην αρχή της εβδομάδας να συγκεντρωθούν φάρμακα, τρόφιμα, ρούχα και σκεπάσματα δεν αφορούσε μια γενοκτονία στην Αφρική, δεν αφορούσε τα αποτρόπαια αποτελέσματα μιας φυσικής καταστροφής κάπου στον πλανήτη που σπεύδουν πάντοντε οι Έλληνες να βοηθήσουν με έγνοια για τους άγνωστους συνανθρώπους τους. Αυτή τη φορά η ανθρωπιστική κρίση αφορά τους Έλληνες. Αφορά εμάς.
Πέρα από το αν θα δείξουμε την ευσπλαχνία μας προς τον διπλανό, δηλαδή προς τον ίδιο μας τον καθρέφτη και εν δυνάμει προς τον εαυτό μας, που δεν έχουμε και πολλά περιθώρια πια να μην το κάνουμε, ας το καταλάβουμε, το πιο φλέγον είναι να δείξουμε φιλότιμο όλοι μαζί με τον εξής τρόπο: να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει αυτή η φτώχεια και μας αφορά. Την βλέπω χρόνια να κυοφορείται στα σπλάχνα της πόλης και δεν αντέχω τη λιμνάζουσα σιωπή και αδιαφορία για ένα γεγονός αδιαπραγμάτευτο. Δεν είναι λογοτεχνικό φόντο οι φτωχοί της Αθήνας. Δεν είναι αντικείμενο προς όποια εκμετάλλευση. Δεν είναι γραφικότητα. Δεν είναι μελό προσέγγιση. Είναι στυγνή πραγματικότητα. Και πρέπει να φτάσει μέχρι την πόρτα της σκέψης όλων, ακόμη κι εκείνης της κυρίας που προχθές αγόρασε μπροστά στα στα μάτια μου μια κρέμα για τις ρυτίδες αξίας 300 ευρώ. Οι ρυτίδες στην καρδιά της πόλης σβήνουν μόνο με αλήθεια. Να την πούμε και να την ακούσουμε κάποτε, γιατί η μόνη αξία είναι ο άνθρωπος.

Friday, October 21, 2011

Έλλειμμα εαυτού, πλεόνασμα εγώ

photo: scalidi
Το να φαγωθούμε μεταξύ μας είναι το εύκολο. Και στρεφόμαστε σ' αυτό. Η μια κοινωνική ομάδα έναντι τη άλλης. Κλασικό το διαίρει και βασίλευε. Άλλωστε το έλλειμμα ευφυΐας -πολιτικής ευφυΐας- και στοιχειώδους γνώσης της κοινωνικής πραγματικότητας, αλλά και το έλλειμμα μιας λαμπρής προσωπικής φιλοδοξίας από πλευράς πολιτικών ηγετών -ένας υγιής κινητήριος εγωισμός ότι μπορούν να είναι οι καλύτεροι στο είδος τους, για τον τόπο τους- ήταν το κερασάκι στην τούρτα γι' αυτό το αποσαθρωμένο σύστημα που το ροκάνισε η διαφθορά. Και άρχισε το διαίρει για να κερδίσουν χρόνο, μπορεί και χρήμα. Και χάνουμε πολύτιμο χρόνο ανάπτυξης, πολιτισμού και ανθρωπιάς και γυρνάμε πίσω και αν θέλουμε να είμαστε και κυνικοί, χάνουμε και πολύ χρήμα. Έχει εξανεμιστεί η προσωπικότητα και το ειδικό της βάρος, μπροστά σε ένα ανόητο εγώ. Πρόσκαιρο και επίβουλο. Και εντέλει επικίνδυνο και αναποτελεσματικό. Σκουπίδια παντού, κλειστά σχολεία, γκετοποιημένες περιοχές στα μεγάλα αστικά κέντρα είτε με ναρκομανείς είτε με μετανάστες είτε με κάθε λογής διαφορετικούς, φτώχεια ορατή στους δρόμους, με καλπάζουσα πια παρουσία οι άστεγοι, εγκληματικότητα. Το αποτέλεσμα. Προφανώς τους ικανοποιεί. Δεν διαταράσσει τίποτα από την εγωτική τους ασφάλεια. Όλων, όχι μόνο τον ηγετών. Και των υπολοίπων που παρακολουθούμε ουσιαστικά αμέτοχοι και απλώς σφαζόμαστε βουβά με το διπλανό. Ελέω φόβου. Για την ατομική μας τάχα ασφάλεια.
Την Τρίτη το βράδυ στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών ο Κώστας Χατζής τραγούδησε για την ανθρωπιά. Αυτός ο τόσο σπουδαίος καλλιτέχνης, 55 χρόνια τώρα, τραγουδάει για τον τσιγγάνο, τον φτωχό, τον ασήμαντο, των ερωτευμένο, τον μόνο, τον πληγωμένο, για το παιδί. Τον άνθρωπο όπως κι αν έχει μέσα στην κοινωνία. Η σημειολογία του Μεγάρου εγείρει μεν ικανοποίηση για τα αόρατα τείχη που ίσως πέφτουν κι από την άλλη ένα ερωτηματικό αν θα απευθυνθεί σε ώτα ακουόντων με ψυχές ανοιχτές ή θα συντελεστεί μια συμβατική αναγνώριση.
Όσο περίμενα στην είσοδο, ένας από τους εκατοντάδες θεατές βάλθηκε να τονίζει την τσιγγάνικη καταγωγή του Κώστα Χατζή, λες και δεν το ξέραμε, λες και ο ίδιος ο καλλιτέχνης δεν είναι περήφανος γι' αυτό, λες και ο ίδιος ο θεατής δεν πλήρωσε εισιτήριο για να παρακολουθήσει ακριβώς αυτό. Η μικρότητα στο απόγειό της. Ύστερα, στο διάλειμμα, κυρία της πρώτης σειράς και παρακαθήμενοί της παραπονούνταν για την ποιότητα του ήχου, με αγένεια παροιμιώδη. Εδώ η σημειολογία του Μεγάρου λειτούργησε αντιστρόφως. Αν από μια παράσταση που μπόρεσα να παρακολουθήσω μόνο με θολά μάτια από τα δάκρυα συγκίνησης, εκείνοι είχαν μόνο να διαμαρτυρηθούν, τότε είμαστε πολύ φτωχοί πνευματικά και ψυχικά. Χωρίς εαυτό. Ασυγκίνητοι και απαθείς, εντέλει αδιάφοροι. Χάνουμε το περιεχόμενο και την ουσία. Για ένα αναλώσιμο περιτύλιγμα: το εγώ μας.

(Το κείμενο δημοσιεύτηκε στη "Βραδυνή" στις 21 Οκτωβρίου 2011)

Friday, October 14, 2011

Ο παλιός κόσμος στο χυτήριο

photo: scalidi
Σπρώχνουν το καροτσάκι του σούπερ μάρκετ. Δύο νεαρά παιδιά αφρικανικής καταγωγής. Είναι γεμάτο σύρματα από ξεκοιλιασμένα στρώματα, από μεταλλικά αντικείμενα πάσης φύσεως, σίδερα και τενεκεδάκια, από τα σωριασμένα σε λόφους σκουπίδια αλά Νάπολη στους δρόμους της πόλης. Η εικόνα γνώριμη στην Κυψέλη: μοναχικές φιγούρες ή σε μεταξύ τους πια συνεργασία ανασκαλεύουν τους κάδους -τώρα τα βουνά απορριμμάτων- κάθε μέρα και ψάχνουν σκελετούς. Είναι οι μεταλλικοί αρμοί του παλιού κόσμου. Τους συλλέγουν με καρτερία και τους πουλάνε για λιώσιμο, στα χυτήρια. Του νέου κόσμου.
Βλέπεις τους ανθρώπους αυτούς, τους διωγμένους από το ένστικτο της επιβίωσης από τους τόπους που γεννήθηκαν σε Ασία, Αφρική, να ζουν μαζεύοντας επίμονα τους σκελετούς της παλιάς μας -καθώς φαίνεται- δομής στις κοινωνίες που έχουν καταφθάσει, κι εμείς, οι ιθαγενείς της δύσης, μένουμε να σέρνουμε το ασήκωτο λίπος ενός κενού -και τελικά ουχί καινού- καταναλωτισμού και μιας ευμάρειας που εκλείπει με ρυθμούς ιλιγγιώδεις. Χωρίς, ορατό ακόμα, σκελετό να κρατηθούμε και να χτίσουμε εκεί πάνω τη νέα μας πραγματικότητα. Αποβάλλουμε τα παλιά μας κόκαλα με μανία κι εκείνοι τα συγκεντρώνουν με υπομονή. Λιώνουν οι παλιές δομές και ένας καινούριος κόσμος φτιάχνεται από την αρχή. Ένα κόσμος που δεν έχουμε υποψιαστεί. Και μένουμε να τον κοιτάμε να ξεπροβάλλει καθώς στεκόμαστε κι εμείς σ' ένα μετέωρο μεταίχμιο. Η ζάλη αναπόφευκτη και η ναυτία. Μόνο που στο χυτήριο μπαίνει και η μοναδική ζωή σου.
Σου λέει η οικονομία, η πολιτική, η ιστορία, η ανάγκη... Αναπόφευκτη η αλλαγή και το πέρασμα στο άγνωστο αλλού. Οι ιστοί που στήνονται, ιδιότυπο μυϊκό σύστημα να συγκρατήσει τους ανθρώπους μεταξύ τους, είναι τα κοινωνικά δίκτυα τούτη την ώρα. Στο διαδίκτυο με τους αραχνοειδής ιστούς του παλεύουν να μείνουν οι άνθρωποι άνθρωποι, ρίχνουν τα δίχτυα τους για λίγη κατανόηση αυτής της μετάβασης που συμβαίνει. Ανεργία, αναδουλειά, αφραγκία, το αδηφάγο στερητικό άλφα μπαίνει μπροστά από τις λέξεις, όσο ο κόσμος φτωχαίνει και φθίνει. Τα πιτσιρίκια στα δημοτικά των Αθηνών λιποθυμούν από την αφαγία, την ασιτία και οι έρευνες της τιβί σου λένε πώς να αντιμετωπίσεις την παιδική παχυσαρκία. Ειρωνεία.
Και τα παλιοσίδερα στο κέντρο της πόλης, στον πυρήνα της, μαζεύονται για να λιώσουν. Αποδομείται αυτή η παλιά κατάσταση ξεκινώντας από το πιο πυκνό της κύτταρο, καταμεσής. Την τελευταία επταετία τουλάχιστον, το βλέπω να γίνεται και το καταγράφω, αλλά εγώ είμαι μελό, τι ξέρω κι έχω και φαντασία. Τα προάστια θα το νιώσουν με τη γνωστή καθυστέρηση ήχου και εικόνας και η επαρχία ακόμα πιο αργά, εκεί άλλωστε σε σώζει η φύση για όσο υπάρχει. Άραγε η αλλαγή είναι μελό;

(Το κείμενο δημοσιεύτηκε στη "Βραδυνή" στις 14/10/2011)

Friday, October 07, 2011

Το όραμα ως στοιχείο επιβίωσης

photo: scalidi

Η απώλεια του Στιβ Τζομπς της Apple, πέρα από τη βαθιά ανθρώπινη διάστασή της, φέρει το ειδικό βάρος που είχε προσδώσει εκείνος στο όραμά του για την τεχνολογία και την εφαρμογή της στην καθημερινή ζωή. Εκείνο που θαυμάζουμε τόσο σε προσωπικότητες τέτοιας εμβέλειας και ακτινοβολίας, είναι στην ουσία η ικανότητά τους να ονειρευτούν έναν κόσμο δικής τους εμπνεύσεως και να τείνουν ολοένα προς εκείνον.
Αυτό που λείπει τούτη την ώρα από την Ελλάδα. Η επιθυμία και η διάθεση να οραματιστεί τον εαυτό της για παρακάτω, πώς θέλει να είναι, τι να πετύχει, πώς να πορευτεί στη συνέχεια. Προς το παρόν η μεμψιμοιρία την κρατάει κολλημένη στον πάτο, τουλάχιστον από άποψη ηθικού. Πώς να ανέβει το ηθικό, βέβαια, με τόσα τυχαία οικονομικά μέτρα που δεν αποδίδουν, με μια καθημερινή εικόνα του αδηφάγου κράτους που κατασπαράζει τον καθένα; Τελευταίο κρούσμα η επίθεση σε φωτορεπόρτερ, οι οποίοι μην ξεχνάμε, ήταν εκεί για να καταγράψουν όχι μόνο την αστυνομική βία, αλλά και οποιαδήποτε άλλη πράξη θα συνέβαινε εκείνη την ώρα. Ας πούμε τα μέλη των ΜΑΤ -αν διέθεταν εκπαίδευση πραγματικών πολεμικών τεχνών, αυτοελέγχου και ψυχραιμίας- θα στέκονταν αγέρωχοι και ακίνητοι μπροστά στη βία και δεν θα την ασκούσαν, μπορεί να το οραματιστεί αυτό κάποιος; Πολύ ουτοπικό, ε; Ας πούμε να έδιναν εκείνοι τριαντάφυλλα στους διαδηλωτές; Τι έχουν να μοιράσουν μαζί τους; Ναι, είπαμε, έλλειψη οράματος από όλους. Κι από κείνους που δίνουν εντολές κι από κείνους που τις εκτελούν.
Η βία δεν είναι μόνο αυτή στους δρόμους. Είναι και η άλλη, η βουβή, που κατατρώει την ψυχή και τις σάρκες των ανθρώπων, ας πούμε στους κατά τόπους ΟΑΕΔ της χώρας. Περιμένουν ώρες στις ουρές οι υποψήφιοι για επίδομα ανεργίας. Εκδιωγμένοι από τις δουλειές τους, ταπεινωμένοι. Σε μια τέτοια ουρά βρέθηκα μάρτυρας εκ διηγήσεως. Της ανεκδιήγητης «κυρίας» που θεωρεί ότι ο νεαρός αλλοδαπός που βρίσκεται κι εξυπηρετείται στην ίδια υπηρεσία με κείνη, την απειλεί και μόνον με την παρουσία του: «Το Μπαγκλαντές, ορίστε, που πέρασε και το Μπαγκλαντές. Ήρθαν στη χώρα μας και μας παίρνουν και τη σειρά. Το Μπαγκλαντές». Το είπε πολλές φορές, ώσπου μια νεαρή καθηγήτρια την καθήλωσε λεκτικά και ξεγύμνωσε το ρατσισμό, τη μισαλλοδοξία της, το κοινωνικό μίσος που σιγοβράζει στα καζάνια της καθημερινότητας. Αν είμαστε σε θέση να οραματιστούμε έναν καλύτερο και χρησιμότερο εαυτό, χωρίς τα βαρίδια των συμπλεγμάτων και της κατωτερότητας, τότε μας αξίζει και η επιβίωση. Φτάνει να θέλουμε και να μπορούμε να ονειρευτούμε: έναν κόσμο ανθρωπινότερο.

(Το κείμενο δημοσιεύτηκε στη "Βραδυνή" στις 7/10/2011)

Saturday, October 01, 2011

Άμλετ

Πηγή: Αθηνόραμα
'Εξοχος στη χθεσινοβραδυνή παράσταση στο Μπάντμιντον ο Αιμίλιος Χειλάκης ως Άμλετ στην ομώνυμη παράσταση του σαιξπηρικού έργου, σε μετάφραση Γιώργου Χειμωνά και σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη. Εξαιρετική μουσική και φωτισμοί. Ενδιαφέρουσα και αξιοπρεπής σκηνοθεσία και μελετημένη άρτια κίνηση. Μια παράσταση που φεύγεις ανακουφισμένος ότι έχεις δει όλες τις όψεις της ζωής, τις κουβαλάς μαζί σου και νιώθεις λίγο ακόμα άνθρωπος, ευάλωτος και δυνατός μαζί.
Πραγματικά ο Αιμίλιος Χειλάκης ήταν ο Άμλετ, αξιοποιώντας στο έπακρο το ταλέντο του κι αυτό το τόσο σημαντικό εργαλείο της φωνής και της έκφρασής του. Πολύ καλή Γερτρούδη η Μαρίνα Ψάλτη, μετρημένη και σοβαρή. Στο ύψος του έργου και του ρόλου στάθηκε και ο Λεωνίδας Κακούρης ως Κλαύδιος, ισορροπημένος. Εξαιρετικός Πολώνιος που έκλεβε και την παράσταση ο Μάνος Βακούσης. Πολλά υποσχόμενη για το μέλλον, Οφηλία η Ευγενία Δημητροπούλου, έχει ταλέντο η κοπέλα και λάμπει, μακάρι να έχει μια αντάξια του γκελ της πορεία στην υποκριτική.