Friday, November 26, 2010

«Sky is the limit»

Όπως συμβαίνει με την Ιστορία, να αντιλαμβανόμαστε δηλαδή την ύπαρξή της αφότου συμβεί, αφότου περάσουν από πάνω μας οι ερπύστριές της, έτσι και με την Οικονομία: είμαστε σε θέση να την ερμηνεύσουμε αφότου τα αποτελέσματά της σημαδέψουν τις ζωές των ανθρώπων. Μπορεί διαπρεπείς οικονομολόγοι να διατυπώνουν θεωρίες και προβλέψεις, το πετσί του ανθρώπου όμως είναι εκείνο μόνο που μπορεί να τις επιβεβαιώσει ή να τις διαψεύσει.
Στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης και πέρα, κατέστη μια μεγέθυνση την οποία την «καταλαβαίνουμε» για τα καλά, τη στιγμή μάλλον που λαμβάνει τέλος. Προηγουμένως δεν είχαμε πάρει χαμπάρι, την εισπράτταμε ως μια ξεπεσμένη -ηθικής(!) βάσεως- κατάσταση νεοπλουτισμού στον τρόπο ζωής. Σε ένα ακατανόητο τις περισσότερες φορές, αλλά πάντα στη μόδα, fusion, σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητάς μας. Από το ντύσιμο, μέχρι τη μουσική και το φαγητό, από τα αυτοκίνητα μέχρι τη διασκέδαση και την ψυχαγωγία. Πολύ περισσότερο δε έκανε την εμφάνισή του στις ίδιες τις διαπροσωπικές σχέσεις.
Σκέτο μπλέντερ, όλα τα αλέθει ο καλός ο μύλος. Ένα ανακάτεμα φοβερό, μια μίξη όλων με όλα, μια ρήξη των ορίων στο όνομα του υποσυνείδητου «Sky is the limit» (Ο ουρανός είναι το όριο) της ανάπτυξης. Της διόγκωσης, καλύτερα, από το δημόσιο τομέα μέχρι τις τράπεζες, τον κλάδο παροχής υπηρεσιών -νέων υπηρεσιών- και γενικά τη δημιουργία καινούριων αναγκών που δεν τις είχαμε καν υποπτευθεί. Αλήθεια, πώς ζούσαμε πριν, χωρίς «έξυπνο» τηλέφωνο και GPS;
Όμως, «it’s the economy, stupid», και ήρθε η ώρα να διαπιστώσουμε -τι ειρωνεία- ότι το φαλιρισμένο μας μοντέλο αποτελεί τελικά μια οικονομική μεγέθυνση που τώρα υποχωρεί. Αφήνει τα πρώτα της απόνερα, χιλιάδες ανθρώπους χωρίς δουλειά. Τώρα ο καθένας χρειάζεται προσωπικό οργανόγραμμα-εγχειρίδιο αντιμετώπισης της κρίσης από τη μία και από την άλλη ένα σενάριο διαφυγής από έναν αφχάριστο και πλεονέκτη εαυτό, βυθισμένο στον πολτό και πολτοποιό μαζί των τεχνητών αναγκών.
Έβλεπα χθες το πρωί στην ΕΤ1 επανάληψη από το «Μονόγραμμα» αφιερωμένο στον Αντώνη Καλογιάννη και ξαναζωντάνευε μπροστά μου το πώς ήταν η ζωή στη χώρα τα προηγούμενα 40 χρόνια. Τι άλμα έκανε η Ελλάδα προς το κενό-χρήμα, το μόνο που της έλειπε, μαζί με τους θεσμούς που θα της λείπουν πάντα ως φαίνεται. Κι έχασε όλα τ’ άλλα: τον πολιτισμό, το φιλότιμο, την ελπίδα, τη συγκρότηση που προσφέρει η αλήθεια και η απλότητα.
Για μια χούφτα κινητά τηλέφωνα, μεγάλες και επίπεδες τηλεοπτικές οθόνες, για τετρακίνηση μέσα στην ακινησία των αθηναϊκών δρόμων. Για μια χούφτα ξεπεσμό τελικά, αφού η ανάπτυξη ήταν τόσο επισφαλής και επιδερμική, ο σκοπός ήταν μόνο τα λεφτά και μας μένει μόνο ο εαυτός μας, η όποια παιδεία μας, το μυαλό και το γούστο μας, οι επιθυμίες και η αισθητική μας για να επιβιώσουμε. Α, κι αυτός ο γαλάζιος ουρανός μας, απέξω και μέσα μας. Άλλωστε, «Sky is the limit». «Θα σε ξανάβρω στους μπαξέδες», που τραγουδούσε κι ο Καλογιάννης, τώρα πια θα εννοούμε τον εαυτό μας.

(Το κείμενο δημοσιεύτηκε στη "Βραδυνή" της 26ης Νοεμβρίου 2010)

photo: scalidi

Tuesday, November 23, 2010

Θεάματα

Μια ταινία που θίγει ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα, αυτό της σύγκρουσης(;) των πολιτισμών και των θρησκειών, της ανατολής και της δύσης, τέλος πάντων το διαφορετικό τρόπο σκέψης όταν η βία έρχεται και καταργεί τα πάντα στο πέρασμά της. Μαζί και το θέμα του καθήκοντος, της προσωπικής πίστης και διάθεσης. Πρόκειται για το φιλμ "Ενώπιον θεών και ανθρώπων". Συγκινητική ταινία, βαθιά ανθρώπινη με εξαιρετικές ερμηνείες από τους ηθοποιούς. Δίκαια βραβευμένη.
*
Και μια θεατρική παράσταση. "Η γυνή να φοβήται τον άνδρα". Καταπληκτική. Με καλοκουρδισμένους ηθοποιούς και σκηνοθεσία. Με ερμηνείες αυθύπαρκτες που δεν τις καταπίνει η πασίγνωστη ομώνυμη κινηματογραφική ταινία. Πήγα να δω μια ανάλαφρη κωμωδιούλα κι έφυγα έχοντας δακρύσει, γελάσει, φχαριστηθεί, ψυχαγωγηθεί, με όλη τη σημασία της λέξεως. Επιτυχημένα σκηνικά και ενδυματολογικές επιλογές. Οι ηθοποιοί σε μια αρμονία μεταξύ τους και χημεία που παρασύρει το κοινό. Από τους πρωταγωνιστές μέχρι το μικρότερο ρόλο όλοι αντιμετωπίζουν με την ίδια βαρύτητα την ολοκληρωμένη ερμηνεία τους. Οι δε μουσικοχορευτικές νότες υπέροχες. Ένα γοητευτικό σύνολο εν γένει. Και ο στόχος της τέχνης επιτυγχάνεται: να νιώσεις την ευφορία εκείνη που μπορεί να εκφράσει του ανθρώπου το πιο ανθρώπινο.
Και η γκρίνια της περίπτωσης: χρειαζόμαστε "παιδονόμους-ταξιθέτες" για να δείχνουμε μια στάλα σεβασμό σε κείνους τους ανθρώπους που δίνουν όλον τους τον εαυτό πάνω στο σανίδι και να μην τρώμε πατατάκια στη μούρη τους... Καλή, κυρία μου, η αυθεντική σου Λουί Βουϊτόν, αλλά όχι για να κρύβεις τα πατατάκια, θα τα φας έξω, κρατήσου όσο μια παράσταση και μπορεί ν' ανασάνει η ψυχούλα σου, κρατήσου. Κρατήσου και μάθε και τη μικρή δίπλα σου ότι θα ζήσει χωρίς τα πατατάκια εκείνη τη στιγμή και τον μικρό ότι μπορεί να ρουφήξει τη γρανίτα του στο διάλειμμα. Πόση θυσία θέλει αυτό;

photo: scalidi
 

Friday, November 19, 2010

"Ο βυθός είναι δίπλα" (updated)


Η ειρωνεία είναι ότι ο άνθρωπος βλέπει μόνο το βυθό του διπλανού του. Όταν έρθει η ώρα να δει το δικό του, είναι πια πολύ αργά για κείνον. Τον έχει ρουφήξει ήδη ο πάτος. Στροβιλίζεται στο σκοτεινό νερό. Πάει, είναι χαμένος. Ο Νίκος Αδάμ Βουδούρης έχει εφοδιαστεί με μπουκάλες οξυγόνου και λογοτεχνικό εξοπλισμό, διηγήματα εν προκειμένω, και βουτάει μαζί με το διπλανό του, να του δείξει το βάθος, το σκοτάδι μέσα του, το κενό στη ζωή του, τη μαύρη τρύπα, το πηγάδι που καιροφυλακτεί να τον δεχτεί στα ενδότερά του, την πληγή του, αυτό που τον τρώει. Με τρόπο συγκινητικό, τρυφερό και υπόγεια άγριο μαζί, δηλαδή “ενοχλητικά” ανθρώπινο. Που σε τραβάει διακριτικά αλλά επίμονα από το μανίκι να δεις. Σου λέει “έλα, έλα, δες”.

Να δεις στον παγωμένο κήπο της πραγματικότητας ότι υπάρχει κάτι σφύζον. Και δεν είναι μόνο ο σκληρόκαρδος γίγαντας. Είναι ο κόσμος που έχει στις γωνίες του, στις στροφές του, μικρά εικονοστάσια, δηλαδή ανθρώπους στην οριακή τους στιγμή. Στο βυθό τους. Την ώρα που βγάζουν μπουρμπουλήθρες. Στην πτώση τους. Τα εικονοστάσια προαναγγέλλουν το κακό στους ελληνικούς δρόμους, συχνά είναι τα ίδια μπαταρισμένα. Κάπως έτσι είναι και με τους ανθρώπους που φεύγουν από τα όρια της λεγόμενης “κοινής”- αποδεκτής λογικής (αλήθεια, πόσο λεπτή είναι η γραμμή;), άνθρωποι που έχουν στρίψει πια από τη γωνία κι έχουν βρεθεί σ' ένα απολύτως δικό τους σύμπαν. Ένα σύμπαν που συχνά δεν μπορούν να το επικοινωνήσουν με κανέναν. Δεν βρίσκουν πρόθυμους αποδέκτες ή δεν είναι οι ίδιοι σε θέση να το πράξουν. Κι όταν το κάνουν είναι τραυματικό είτε για αυτούς είτε για τους άλλους. Είναι σαν να κλείνονται σε μια διάφανη παγωμένη σφαίρα. Ολόδική τους, αποκομμένοι από τους άλλους.

Ο Νίκος Αδάμ Βουδούρης παίρνει την κατάσταση στα χέρια του και καλλιεργεί σ' αυτόν τον έρημο κήπο, άνθη, σπάνια, ιδιαίτερα, μοναδικά, ξεχωριστά και σπάει τον πάγο του κλεισμένου στο περιθώριό του, όποιου είδους περιθώριο και να είναι αυτό. Είτε της λύπης είτε της μοναξιάς είτε της απόρριψης είτε της υπερφίαλης ακόμη δύναμης. Με τις ιστορίες του τραβάει τον αναγνώστη σ' ένα ιδιότυπο ψυχολογικό βάθος, σε μια προοπτική να συναντήσει ο αναγνώστης τον εαυτόν του σε μια ολόδική του περιοχή, μέσα του, που ίσως την ξέρει μόνο αυτός. Άγνωστη περιοχή.

Ο συγγραφέας το κατορθώνει αυτό με την οπτική του, τη λοξή του ματιά, με το να ρίχνει φως στην προσωπική αλήθεια μέσα από ένα πρίσμα που ξαφνιάζει, με το να στρέφει τον καθρέφτη απρόσμενα πάνω σε μια γωνιά που μοιάζει αθέατη στους πολλούς. Κάπως έτσι γεννιέται και ο συγγραφέας. Λέει ο Γιώργος Χειμωνάς στο “Η βιογραφία της όρασής μου”: “...Η ιδιότητά μου του συγγραφέα ζυμώθηκε μ' αυτή την ιδιότητα, έγινε ένα με μια διαρκή, καθημερινή, αυθόρμητη προσοχή, να προσέχω συνέχεια τους ανθρώπους. Από παιδί έβλεπα, έβλεπα συνέχεια τους ανθρώπους. Την έσχατη λεπτομέρεια των σωμάτων, το πρόσωπό τους, το δέρμα τους, τα σκισίματά του, τη στάση τους, την ακινησία τους, την φυσιογνωμία τους, άκουγα την ηχώ των λόγων τους...”.

Ο Νίκος Αδάμ Βουδούρης, λοιπόν, βλέπει. Βλέπει κι ακούει τους ανθρώπους. Τις λεπτομέρειές τους και φτιάχνει και τις ιστορίες του έτσι. Ακολουθώντας μια σπειροειδή, όπως θα την έλεγα εγώ, γραφή. Ξεκινάει από την παρατηρητικότητά του. Βάζει στη σειρά εικόνες και στιγμιότυπα με τέτοιον τρόπο που σιγά σιγά σ' αιχμαλωτίζουν σε μια αφηγηματική δίνη. Εσύ ανυποψίαστος αναγνώστης. Σφίγγουν γύρω σου και σε κλείνουν στο κέντρο αυτής της σπείρας. Στο βυθό, το δικό σου. Αυτό που κρύβεις εσύ μέσα σου. Αυτό που μπορείς εσύ να διαβάσεις για τον εαυτό σου, όταν καθρεφτίζεσαι στο νεράκι από το πηγάδι του άλλου, του διπλανού. Κι αυτό μπορεί να είναι μια εκκωφαντική υπαρξιακή μοναξιά, μπορεί απλώς και μια εκκεντρικότητα το “να είσαι στ' αλήθεια καθιστός και στη σκιά σου όρθιος”, όπως γράφει και ο ίδιος.

Έχει τη δική του φωνή ο Νίκος, όχι εύκολο πράγμα, διαθέτει μια ευφυία στη γραφή του πολύ ιδιαίτερη, με κλιμάκωση, με μια έντονη συνοχή προσηλωμένη στην τελική αίσθηση του κειμένου, στο σκοπό του. Και ποιος είναι αυτός ο σκοπός;

Δεν έχω βρει καλύτερα και πιο κατάλληλα λόγια μέχρι τώρα απ' αυτά του Χειμωνά: “... Πιστεύω πως ο σκοπός της Τέχνης είναι ένα πράγμα πάρα πολύ συγκεκριμένο. Η Τέχνη είναι για να παίρνει στα χέρια της το ανεκπλήρωτο όραμα του ανθρώπου, μια φυσική ίσως αθλιότητα, δεν είναι απλά κοινωνική ή περιπτωσιακή. Είναι και αυτά, αλλά μαζί είναι και κάτι άλλο πιο οριστικά αδικημένο. Η Τέχνη είναι για να παίρνει στα χέρια της αυτή την αθεράπευτη στέρηση του ανθρώπου, να τη δουλεύει και να την επιστρέφει πάλι στους ανθρώπους. Αλλά αυτή τη φορά να την παραδίδει μέσα σε μια λαμπερή φαντασμαγορία, τεντωμένη από ένα δίκαιο όσο και συγκινητικό μεγαλείο, μέσα σε μια απέραντη ευφορία...
Όλα αυτά η Τέχνη δεν τα κάνει φιλάνθρωπα, παρηγορητικά. Γιατί χρωστάει αυτή τη δικαίωση του ανθρώπου. Γιατί κάποιος πρέπει να του την χρωστάει αυτή τη δικαίωση. Γιατί αυτό το μέγα, αυτή η φαντασμαγορία, αυτό το μέγα του Ελύτη, του Αισχύλου, του Ηράκλειτου, αυτό το μέγα υπάρχει πραγματικά στη ζωή των ανθρώπων και η Τέχνη είναι ακριβώς για να το βγάζει στο φως, να το αποκαλύπτει, να το καθαρίζει, να το παρουσιάζει, αργά, επιδεικτικά, στους ανθρώπους, εκθαμβωτικό, πελώριο, εκκωφαντικό...”.

(Το κείμενο διαβάστηκε τη Δευτέρα 22 Νοεμβρίου στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης)


Χαμένοι στη διαμεσολάβηση

Δύο γυναίκες. Μεσόκοπες. Στο τρένο. Η μία γαλλίδα ή άλλη ελληνίδα κάτοικος Πατησίων. Άγνωστες μεταξύ τους, τις συνδέει ο κοινός συρμός. Οι δύο πιο κάτω στάσεις. Το ταξίδι.
Η εκ Γαλλίας ορμώμενη υποστηρίζει την κίνηση του Σαρκοζί να «διώξει τους ανθρώπους να γυρίσουν πίσω στη Ρουμανία, καλά έκανε», όπως είπε. Η άλλη της επισημαίνει ότι είναι άνθρωποι όλοι, από τη μία λυπάται τους μετανάστες και ταυτόχρονα δεν μπορεί να ζήσει μαζί τους. Με τους ξένους. Ξένες και οι δυο μεταξύ τους.
Εξηγεί στη Γαλλίδα τι ήταν κάποτε ο Άγιος Παντελεήμονας. Μια αριστοκρατική περιοχή της Αθήνας. Μάλιστα. Τώρα, εκείνη την έκλεψαν έξω από τον Άγιο Ελευθέριο, λίγο πιο κάτω. Της τράβηξαν με αριστοτεχνικό τρόπο την αλυσίδα από το λαιμό κι ευτυχώς δεν την τραυμάτισαν, μόνο της πήραν το χρυσαφικό. Ακαριαία η άλλη αρχίζει να κοιτάζει και να περιεργάζεται με φόβο τα δικά της χρυσά δαχτυλίδια στα χέρια της, τη στιγμή της αφήγησης.
Σε όλο του το μεγαλείο, ενσαρκωμένος ο τρόμος στην αντιμετώπιση του άλλου. Η ανασφάλεια. Η αμηχανία απέναντι στον άγνωστο, στον ξένο, στην ετερότητα. Αυτή η ετερότητα που διαπερνά τη μοναδικότητα του κάθε ανθρώπου. Λες και δεν είναι άνθρωπος ο Άλλος. Είναι απλώς… Άλλος. Κι αυτή η εναπόθεση των ελπίδων στην εξουσία, αυτή την εξουσία την απομακρυσμένη από τη ζωή, την αποκομμένη από τη σφύζουσα πραγματικότητα. Δίπλα δίπλα με τη ματαιωμένη όψη της πολιτικής, της επίλυσης των προβλημάτων, της αποτελεσματικότητας.
Κρίμα που δεν μπορούν οι πολιτικοί να ακούσουν τι συζητούν οι πολίτες τους. Ούτε ο Νικολά Σαρκοζί ούτε ο Γιώργος Παπανδρέου. Μπορείς να αντικρίζεις τους άλλους, τους «ξένους», τους πολίτες, μόνο μέσα από φιμέ τζάμια, μέγιστα μέτρα ασφαλείας και μια αποστειρωμένη ζωή κλεισμένη στη γυάλα των υπουργείων, των παρατρεχάμενων, των προαστίων, των ακριβών ξενοδοχείων και των κόκκινων χαλιών; Και να σ’ αντικρίζουν κι εκείνοι μόνο μέσα από το τηλεοπτικό γυαλί και τις παραμορφώσεις του;
Διαμεσολαβημένα όλα φτάνουν σ’ εκείνον που πρέπει να χειριστεί τη ζωή του άλλου, να λάβει αποφάσεις καθοριστικές για την ύπαρξή του. Οι πολιτικοί δεν ζουν στις γειτονιές με τα προβλήματα –περνούν μόνο για καμιά ανούσια, «επικοινωνιακή», προεκλογική χειραψία-, δεν κυκλοφορούν στο δρόμο –μόνο με αστυνομική συνοδεία-, στα ταξί, στο μετρό, στις υπηρεσίες. Έχουν χρισθεί «από μηχανής θεοί», ενώ είναι απλώς άνθρωποι με εκχωρημένη –όχι για πάντα- εξουσία και μάλιστα με ένα τεράστιο έλλειμμα ενημέρωσης για το τι είναι πραγματικότητα και αλήθεια.
Δεν έχουν δει το δράμα των ηλικιωμένων στα Πατήσια, τους ανθρώπους που τρώνε και ζουν από τα σκουπίδια, δεν τους έχει τραβήξει το μανίκι ένας πεινασμένος να τους πει «πεινάω». Πολύ μακρινή εικόνα, ε; Σχεδόν μυθιστορηματική… Άραγε οι δημοσκοπήσεις την περιγράφουν;

(Το κείμενο δημοσιεύτηκε στη "Βραδυνή" της 19ης Νοεμβρίου 2010)

photo: scalidi

Thursday, November 18, 2010

Μέρα



*αφιερωμένη στους εορτάζοντες σκορπιούς σήμερα
ένα τραγουδάκι, να σβήσει τη φωτιά τους
εκεί χωμένοι κάτω από τις πέτρες τους,
νεράκι


photo: scalidi

Tuesday, November 16, 2010

Αυτή η νύχτα μένει...

photo: scalidi

Διαβάζω από χθες ένα δράμα για δύο πρόσωπα σε δύο πράξεις. 
Στην πραγματικότητα, ένας λόγος
βουτηγμένος στο αίμα
από το σπαθί
των δύο μονομάχων.
Των αιώνιων μονομάχων,
του εξής ενός ιππότη δηλαδή:
του ανθρώπου.
Απέναντι στον εαυτό του, 
ανάμεσα στον κόσμο.
Με τις συντέλειες και τις ευτέλειές του.
Τις υποτέλειες και τα πεπερασμένα του.
Τις εντέλειες και τις ατέλειές του.
Τα αδιάβροχα 
και μουσκεμένα του μέλη.
Τους ωκεανούς και τους βυθούς του.
Τα αδιέξοδα "σαλονάκια" του
και τη σαρκοφάγα του φύση.
Τη ζούγκλα του πολιτισμένου του εαυτού.
Αυτό το παραδεισένιο ζευγαράκι της πτώσης του.
Διαρκώς μέσα κι απέξω του
να παλεύει.
Να νικήσει.
Να επικρατήσει.
Να ζήσει.
Να γίνει σούσι 
στα σαγόνια της αιωνιότητας,
της στιγμής,
της αβύσσου.
Λίπασμα καλοχωνεμένο
στα χώματα της γης,
κέλυφος θρυμματισμένο
στα ιζήματα του θαλασσίου βάθους.
 
photo: scalidi
 
photo: scalidi



Friday, November 12, 2010

Η βουβή βία του καθημερινού φόβου

photo: scalidi
Το χειρότερο από την απάθεια και την αδιαφορία που εγκαθιδρύεται όλο και πιο βαθιά στην ελληνική κοινωνία, είναι η βία που φωλιάζει μέσα στην ψυχή των πολιτών της. Αυτή που βρίσκει πρόσφορο έδαφος να καλλιεργηθεί και τελικά να εκδηλωθεί στην καθημερινή επαφή των ανθρώπων μεταξύ τους.

Δεν θα πω για την προφανή βιαιότητα, για τη βιαιοπραγία τη σωματική, αλλά για την άλλη: αυτή της αγένειας, της ψυχρότητας, της αποστασιοποίησης, της αδυναμίας να εκφραστεί η ανθρωπιά. Μιλάω για τη βουβή βία, εκείνη που κρύβεται πίσω από ένα κλειστό στόμα, από σφιγμένα χείλη, από τεταμένο νευρικό σύστημα, από την αποστροφή της κεφαλής μας από το πρόβλημα του άλλου, δηλαδή το δικό μας σε λίγο πρόβλημα. Συλλέγω τέτοια στιγμιότυπα: ανθρώπων που δεν μίλησαν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, ενώ το όφειλαν στη δικαιοσύνη της στιγμής, πολιτών που δεν διαφέντεψαν τα δικαιώματά τους, ενώ μπορούσαν, ατόμων που δεν επέμειναν στην ευγένειά τους, όταν ο απέναντι καταστρατήγησε τη δική τους. Είμαστε οι επιλογές μας και ο τρόπος που αποφασίζουμε να πορευτούμε στα απλά, καθημερινά ζητήματα, είναι εκείνος που προσδιορίζει το ποιοι είμαστε. Την πολιτική μας εντέλει οντότητα.

Η εμμονή να στεκόμαστε στις σκάλες του μετρό στην αριστερή πλευρά και να κόβουμε το δρόμο των συνταξιδιωτών μας. Η επιμονή να σπρώχνουμε τους ανθρώπους στις πόρτες και τις ουρές αναμονής. Η κατ’ εξακολούθηση προσπάθεια να ξεγελάσουμε τον άλλο από τα ρέστα στο μαγαζάκι του δρόμου μέχρι την πιο σοβαρή οικονομική συναλλαγή ή να δεχθούμε να μας ξεγελάσουν. Η αδυναμία μας να σταθούμε σε έναν άνθρωπο που χρειάζεται την έκτακτη βοήθειά μας. Η απροθυμία μας να υπερασπιστούμε το δίκαιο και το αυτονόητο, ιδίως αυτό το αυτονόητο που κινδυνεύει όλο και πιο πολύ στον καθημερινό παραλογισμό.

Δείγματα συμπεριφοράς φοβισμένου πλήθους, ανασφαλών ατόμων που σκύβουν το κεφάλι, εγκλωβίζονται στον περίκλειστο κόσμο τους και προσπαθούν να διασκεδάσουν το προσωπικό τους αδιέξοδο με μικρές καθημερινές «μαγκιές», αγένειες, αγκωνιές, σπρωξίματα, τρικλοποδιές. Φοβούνται να αντικρίσουν την καλύτερη εκδοχή του εαυτού τους γιατί χρειάζεται κόπο, θα πρέπει να τη φτιάξουν οι ίδιοι, γι’ αυτό θέλουν να κλείσουν το δρόμο του διπλανού, τους μοιάζει πιο εύκολο και χωρίς κόστος. Αλήθεια, χωρίς κόστος;

(Δημοσιεύτηκε στη "Βραδυνή" της 11ης Νοεμβρίου 2010)

Tuesday, November 09, 2010

Η σημασία του να είναι κανείς κομψός

photo: scalidi
Στην ανάγνωση προσέρχεσαι με τα κλειδιά που έχεις αποκτήσει ο ίδιος, που έχεις ανακαλύψει άλλοτε σιγά σιγά και βασανιστικά, άλλοτε σου έχουν αποκαλυφθεί τα ίδια απρόσμενα και από νωρίς, αλλά  φυσικά σημασία έχει πώς προσέρχεται σ' αυτή τη διαδικασία και ο συγγραφέας. Άμα θέλει να σου δώσει και τα δικά του κλειδιά, άμα θέλει να σε κάνει συμμέτοχο, κοινωνό του μυστικού του κόσμου, άμα θέλει να διαβάσεις την ιστορία του φιλτραρισμένη μέσα από μια σταλαγματιά του δικού του βλέμματος, καμιά φορά κι από το δάκρυ του, άμα σταθείς εσύ τυχερός αναγνώστης κι εκείνος τυχερός συγγραφέας. Αλλά ακόμα μεγαλύτερη σημασία έχει να το κάνει αυτό ο συγγραφέας κομψά. Να σε ποτίσει την άκρη από το φαρμάκι ή το βάλσαμό του με υποδόρια διαυγή ειλικρίνεια.
Στη ζωή εντυπωσιάζομαι από τις προθέσεις των ανθρώπων. Στη λογοτεχνία από τις προθέσεις των συγγραφέων. Είμαι διατεθειμένη να τους ακολουθήσω στην πιο δαιδαλώδη τους σκοτεινή κι ανεξερεύνητη πτυχή του εαυτού και του έργου τους, άμα νιώσω ότι θέλουν να μου πουν αλήθεια, την αλήθεια τους.
 *****
Ως προϋπόθεση της κομψότητας θέτω την ειλικρίνεια που αποτελεί απλώς στοιχειώδη ευγένεια για μένα. Διαβάζοντας, λοιπόν, την καινούρια νουβέλα του Αχιλλέα Κυριακίδη, "Κωμωδία" (εκδόσεις Πόλις), ένιωσα ο συγγραφέας να μου τείνει το χέρι και να μου αφήνει διακριτικά το δικό του κλειδί, "...ίσως γιατί Ιστορία είναι το πλήγμα, κι ο μύθος έρχεται μετά, με το αίμα...". Κι εγώ απλώς θα έγραφα το "Ι" με μικρό και θα έκανα τη φράση πασπαρτού για την κάθε μυθοπλασία που γεννιέται μετά, αφού το αίμα τρέξει στ' αυλάκι.
*****
Θεατρική κομψότητα διαθέτει η νουβέλα της Βάσως Νικολοπούλου, "Βασιλική" (εκδόσεις Πόλις). Ένας μονόλογος, δύο παράλληλοι βίοι. Η ενοχή και ο εξαγνισμός της. Θα μπορούσα να το δω στη σκηνή ενσαρκωμένο από δυο γυναίκες.


Sunday, November 07, 2010

"Ο Θεός της Σφαγής"

photo: scalidi
Πήγα το Σάββατο και είδα την παράσταση "Ο Θεός της Σφαγής". Ένα έργο της Yasmina Reza. Παίζεται στο θέατρο "Κάτια Δανδουλάκη", σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή και σε μετάφραση Γιώργου Βούρου. Πρωταγωνιστούν ο Γιάννης Φέρτης, η Κάτια Δανδουλάκη, η Κατιάνα Μπαλανίκα και ο Γιάννης Βούρος. Με εντυπωσίασε το έργο, η κλιμάκωσή σου, το πόσο μας αφορά ο λόγος της Reza. Σπουδαίο έργο, ευφυές, μέσα στο πνεύμα της εποχής μας απολύτως.
Νομίζω ότι την παράσταση κλέβει ο Γιάννης Βούρος, με τη λάμψη του στη σκηνή και το μετρημένο τρόπο που χειρίζεται τα εκφραστικά του μέσα. Δεν τον είχα ξαναδεί στο θέατρο και ήταν για μένα μια μεγάλη ευχάριστη έκπληξη. Η φωνή του Γιάννη Φέρτη παραμένει το τεράστιο όπλο του, ήταν εξαιρετικός. Μου άρεσε ο ρυθμός της Κατιάνας Μπαλανίκα, ενώ το δραματικό φινάλε της Δανδουλάκη ήταν καταπληκτικό. Της πάει καλύτερα το δράμα, το αποδίδει πιο ήπια από τα κωμικά στοιχεία που ήταν λίγο παραπάνω "φωναχτά", κραυγαλέα, από το υπέροχο τέλος του έργου.
Η αγένεια της βραδιάς: από τη μέση του έργου και μέχρι το τέλος, μια κυρία από την πίσω σειρά άρχισε να τρίζει στα χέρια της ένα χαρτάκι, μια ζελατίνα. Με εξοργιστικό τρόπο. Στην απόλυτη ησυχία του χώρου έκοβε αυτός ο τριγμός τις ανάσες του κοινού και τα λόγια των ηθοποιών στη μέση. Ευγενικά και άμεσα πήγε αθόρυβα η ταξιθέτρια και της ζήτησε να τη διευκολύνει, να της δώσει να πετάξει εκείνη το χαρτάκι της. Η κυρία αρνήθηκε. Δεν ήθελε. Μου προκάλεσε τόση ένταση αυτός ο θόρυβος της ζελατίνας που παραλίγο να μην αντιληφθώ ότι το έργο τέλειωσε... Με το δικό του τρόπο εκ των υστέρων αυτό το περιστατικό που ζητούσε τη δική μου ανοχή και των υπολοίπων, συμπλήρωσε το έργο της Reza...
Στο θέατρο, για κάποιο λόγο, ως θεατής, αισθάνομαι πριν ξεκινήσει η παράσταση τρακ. Ναι, τρακ. Λες και παίζω εγώ. Αυτή τη φορά το κοινό στην αρχή είχε έναν περίεργο εκνευρισμό, μια ένταση, σαν να ήθελε να χαλαρώσει, αλλά δεν ήρθε στο κατάλληλο μέρος. Μόλις μετά από λίγο οι ηθοποιοί το "πήραν μαζί τους" και το έμπασαν στο έργο, ήταν φοβερό το πώς άλλαξε η ατμόσφαιρα, πώς λύθηκαν οι ηθοποιοί, πώς αφέθηκαν εκείνοι πια στην ανάσα του κοινού.

Friday, November 05, 2010

Ο Κομφούκιος και το κομφούζιό μας

Στο νεοελληνικό σκηνικό της σήψης και της διαφθοράς, φανταστείτε μια μέρα να έσκαγε μύτη ο Κομφούκιος. Ναι, αυτός ο φτωχός κινέζος γραφειοκράτης που έζησε τον 6ο αιώνα π.Χ., διατύπωσε μια φιλοσοφική θεωρία που άπτονταν της κοινωνικής πραγματικότητας και κατάφερε ο ίδιος χάρη στη φιλομάθεια και την εργατικότητά του να αναρριχηθεί μέχρι τη θέση του υπουργού Δικαιοσύνης.
Αυτός που είπε ότι το παν είναι η εντιμότητα, σε ελεύθερη απόδοση. Ότι ο άνθρωπος κάνει τη θέση και όχι η θέση τον άνθρωπο. Φανταστείτε τι σοκ θα υφίστατο ο δύσμοιρος, άμα επισκέπτονταν ένα δημόσιο φορέα στο ...Ελλαδιστάν. Άμα μιλούσε με ανέργους που σου λένε ότι δεν βρίσκουν δουλειά επειδή δεν έχουν μέσον. Άμα αντίκριζε «ευσυνείδητους» πολίτες που θα ψηφίσουν την Κυριακή στις Δημοτικές-Περιφερειακές Εκλογές με μοναδικό τους κριτήριο το αν ο τάδε υποψήφιος τους υποσχέθηκε να τους …διορίσει τα παιδιά. Ιδίως το τελευταίο –απορίας άξιο πώς ακόμη σε αυτές τις συνθήκες που έχει περιέλθει η χώρα- εξακολουθεί να ανθεί. Το «βαθύ κράτος» μας είναι αυτό. Ο παραλογισμός μας.
Αναρωτιέσαι πια για το ΙQ αυτού του λαού, για το πώς η νοοτροπία έχει υποσκάψει την ίδια του τη σκέψη, την αμφιβολία, την ευρηματικότητα, τη δημιουργία εντέλει.
Φανταστείτε –καθαρά υπόθεση εργασίας, πολύ φοβάμαι- ο καθένας από την πλευρά του να έδινε τον καλύτερό του εαυτό. Να ήταν για μια φορά το στοίχημα όλων η συνέπεια. Ουτοπία. Σ’ αυτή την απομαγευμένη εποχή μας, που τα οράματα δείχνουν τόσο μακρινά και ξένα προς το σύγχρονο άνθρωπο που μένει έρμαιο μιας σάπιας αποχαύνωσης, μιας άνευ όρων παράδοσης στο χειρότερο εαυτό του, μάλλον ένας αντίστοιχος Κομφούκιος δεν θα μπορούσε να μας σώσει. Ούτε καν οι επενδύσεις στη χώρα μας από τους αεικίνητους οικονομικά κινέζους δεν είναι αρκετές.
Θα χρειαστούμε καμιά δεκαριά εκατομμύρια «μικρούς» Κομφούκιους –όσοι είμαστε- που να κάνουν πράξη το γνωστό ρητό του φιλοσόφου, «με την αλήθεια αλλάζεις τον εαυτό σου, με την αγάπη αλλάζεις τους άλλους και με τη σκέψη αλλάζεις τον κόσμο όλο». Ας αλλάξουμε με την αλήθεια τον εαυτό μας πρώτα και για τα άλλα βλέπουμε…
photo: scalidi
*****"...Υπάρχει μια σκοτεινή πλευρά στην ψυχή του ανθρώπου όπου ούτε η Εκκλησία ουτε ο βασιλιάς έχουν εξουσία, μια πλευρά που τίποτα δεν μπορεί να σε κάνει να τη λησμονήσεις, και μπορείς να τη σβήσεις μόνο αν τη διασχίσεις μόνος σου... Διαφορετικά, θα είναι πάντα εκεί, να σε βασανίζει όταν δεν το περιμένεις, να σε κάνει να ανατριχιάζεις από έναν τρόμο δίχως όνομα και δίχως γιατρειά... Είμαστε ηθοποιοί που υποδύονται επ' άπειρον έναν προδιαγεγραμμένο ρόλο. Ελευθερία είναι να αλλάξουμε το ρόλο που μας αναλογεί, να τον ξαναγράψουμε με τις δικές μας δυνάμεις...", απόσπασμα από το ξεχωριστό (για κείνους που η αναζήτηση της ελευθερίας  δεν είναι γραφικός ρομαντισμός, αλλά ευκαιρία να συνειδητοποιήσουν την ανελευθερία τους, άρα να κάνουν  ένα βήμα προς την ελευθερία) μυθιστόρημα "Σκλάβοι της ελευθερίας" του Giuseppe Conte (εκδόσεις Πόλις), σε μετάφραση -και βραβευμένης μετάφρασης πια από το ΕΚΕΜΕΛ- της Δήμητρας Δότση.