Tuesday, August 24, 2010

Ενσταντανέ από μνήμης

από σήμερα και για δεκαπέντε μέρες εδώ, στην ακτή του ιστολογίου του ΕΚΕΒΙ.

photo: scalidi






Tuesday, August 17, 2010

"Έχουν δάκρυα τα πράγματα, για άλλους λόγους όμως κλαίει ο καθένας από μας"

"...Η πρόθεσή μου ήταν να διασώσω τους συγγενείς μου από τις γενικεύσεις, τα σύμβολα, τις συντομογραφίες, να αποκαταστήσω την ιδιαιτερότητα και την ατομικότητά τους, νά γιατί είχα κάνει αυτό το παράξενο και κοπιαστικό ταξίδι...".

photo: scalidi
Είναι ένα βιβλίο που, από την αρχική του αφιέρωση μέχρι την τελευταία του σημείωση, κρύβει στον πυρήνα του βαθιά κι αληθινή συγκίνηση, ανθρωπιά με όλη της τη σημασία, περνώντας διά πυρός και σιδήρου, κυριολεκτικά μέσα από το Ολοκαύτωμα. Πρόκειται για το βιβλίο με τίτλο "Χαμένοι-Αναζητώντας έξι από τα έξι εκατομμύρια" του Daniel Mendelsohn που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις σε μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου.
Ένα σπαρακτικό βιβλίο για τα θύματα του Ολοκαυτώματος. Όχι μόνο γι' αυτά. Για τους ανθρώπους που υφίστανται τη βία, για τους ανθρώπους που φέρουν την βία, για τους ανθρώπους όλους. Για το τι κουβαλάμε στην ψυχή μας. Ένα κείμενοσυγκλονιστικά ειλικρινές που ακτινοβολεί την αυθεντικότητα αυτού που αποφασίζει να μιλήσει για ό,τι τον καίει από μικρό παιδί. "...In, interior, intimus. Η εγγύτητα, η οικειότητα, μπορεί να οδηγήσει σε συναισθήματα άλλα, και όχι σε αγάπη. Όσοι έχουν υπερβολική οικειότητα μαζί σου, όσοι έχουν ζήσει υπερβολικά κοντά σου, όσοι έχουν δει από πολύ μέσα τον πόνο και τον φθόνο σου ή και -πάνω απ' όλα, ίσως- την ντροπή σου, αυτοί την κρίσιμη στιγμή, μπορούν πάρα πολύ εύκολα να αποκοπούν από τη ζωή σου, να εξοβελιστούν, να εξοριστούν, να πεθάνουν...".
Ο συγγραφέας δεν διστάζει να βάλει βαθιά το νυστέρι στην οικογενειακή του ιστορία, το γενεαλογικό του δέντρο ακόμα, και αναζητώντας το θείο, τη θεία και τις ξαδέρφες του από το Μπόλεχοβ της Ουκρανίας, ανατέμνει τις σχέσεις του με τα αδέρφια του, με τον κόσμο, με τη ζωή, με το θεό, καταφεύγοντας στην εμβόλιμη παράλληλη παράθεση της ερμηνείας εβραϊκών ιερών κειμένων. Η έξυπνη διαχείριση του υλικού του και η συγγραφική του αξιοποίηση είναι το λιγότερο που μπορεί να παρατηρήσει ο αναγνώστης. Το περιεχόμενο σε κλέβει ολόκληρο να του αφιερωθείς. Να μάθεις για τον εαυτόν σου, διαβάζοντας για τα δεινά των Εβραίων, για τη μοίρα αυτού του λαού να είναι πάντα ο Άλλος στις κοινωνίες που προσδιορίζεται η ιστορική του ύπαρξη και στη συνέχεια το πέρασμα στην ψυχολογία του θύτη που υπήρξε για αιώνες θύμα. "...με κάτι τέτοια συνειδητοποιείς πως το Ολοκαύτωμα δεν ήταν κάτι που απλώς συνέβη, αλλά ένα γεγονός που εξακολουθεί να συμβαίνει...".
Ο Mendelsohn δεν ωραιοποιεί, δεν αποκρύπτει την αλήθεια κάθε πλευράς, δεν διστάζει να πει τα πάντα με το όνομά τους, ξεκινώντας από τον ίδιο του τον εαυτό. Και γράφει ένα βιβλίο που υμνεί την ανθρωπιά, το να είναι άνθρωπος κάποιος με όλες του τις πτυχές, τις γωνίες και τις στρογγυλάδες του. "...ένας θρύλος περί εγγύτητας και απόστασης, οικειότητας και βίας, έρωτα και θανάτου, ο πρώτος από όλους τους θρύλους, ο πρώτος από όλους τους μύθους για το πόσο εύκολα φτάνουμε να σκοτώσουμε τους πιο κοντινούς μας ανθρώπους...".
Οι 580 σελίδες μεγάλου σχήματος που καταλαμβάνει το βιβλίο στην ελληνική του έκδοση, κατάφεραν το πιο δύσκολο για μένα, να με "κρατήσουν" αυτές μόνο για καλοκαίρι στις διακοπές μου, δεν μου επέτρεψαν να διαβάσω τίποτα άλλο κι ας τις τέλειωσα σε ελάχιστο χρόνο. Είναι ένα βαθύ και χορταστικό βιβλίο που μιλάει κατευθείαν στον εαυτό που μπορεί ακόμη και επιμελώς κάποιος να κρύβει, στο πνεύμα που παραδέρνει ζητώντας τη δική του αλήθεια, στον πληγωμένο αφανή άνθρωπο.

Thursday, August 05, 2010

Ξημέρωμα 1ης Αυγούστου

Μπορεί να φοβάμαι τη μυθολογία του Αυγούστου πιο πολύ από τον ίδιο το μήνα. Γι' αυτό για έντεκα χρόνια τώρα φεύγω -στην αρχή από ανάγκη άλλων, πια από μεγαλύτερη άναγκη δική μου- από την Αθήνα τον Ιούλιο που μου μοιάζει πιο γάργαρος και ξάστερος και ζεστός στην  ψυχή του. Ο Αύγουστος έχει μια σκοτεινιά και μια υγρασία. Τον αγαπώ όσο τη γενέθλια άνοιξη. Μοιάζουν. Καλύτερα να 'μαι στο γραφείο, αν κι έχω κάνει γραφείο και κήπο μου πια όλον τον τόπο.

Το ξημέρωμα 1ης Αυγούστου με βρήκε να ακούω την "Αρχόντισσα", εκεί λίγο μετά τα μεσάνυχτα  που το σκοτάδι γίνεται διαυγές και κλείνει το μάτι στη φεγγαράδα που θαμπώνει και βλέπεις καλύτερα. Με μια κιθαρούλα. Από το ορθάνοιχτο τζάμι έμπαινε το μπουγάζι του ρέματος, κάποτε θάλασσα θα ήταν εδώ, μαζί με τη φωνή του νεαρού που τραγουδούσε. Σε μια παρέα. Ο Τσιτσάνης θα είχε βγει και θα καθόταν δίπλα τους να αγαλλιάσει. Θα έκανε ένα τσιγαράκι μαζί τους. Είχε σωπάσει η ζωή για να ζήσει, σε μια νύχτα, για μια κιθάρα και μια φωνή.

Κι έγινε ολόδικό μου το τραγούδι σαν τον δικό μου Αύγουστο. Τι μας ανήκει; Ό,τι έχουμε τη δύναμη να νιώσουμε, αυτό μας ανήκει, ακόμη κι αν δεν είναι για μας, ακόμη κι αν δεν είναι τελικά δικό μας.

Σαν το τραγούδι που έμπαινε από τα παράθυρά μου κι ακούμπαγε να ξαποστάσει στο στρώμα μου, χωρίς να έχει γραφτεί για μένα, χωρίς καν να λέγεται για μένα, ήταν για μένα.

Κάπως έτσι κι οι άνθρωποι, κάποτε. Δεν είναι δικοί μας, δεν είναι καν εκεί για μας, αλλά γίνονται ολόδικοί μας. Και η λήθη μπορεί να είναι το πιο ασφαλές τους καταφύγιο. Να μείνουν για πάντα δικοί μας, ακριβώς επειδή τους ξεχάσαμε, τους βάλαμε στο μπουκαλάκι και τους ρίξαμε στο νερό, να φύγουν μακριά, τελικά για να μην φύγουν ποτέ.

Τα βλέφαρά μου κλείνανε κι η "Πριγκιπέσσα" είχε πάρει τη θέση της από την "Αρχόντισσα". Μια άλλη πριγκιπέσσα πιο βαθιά κι αληθινή από ποτέ. Για λίγους. Ξάγρυπνους. Οι μουσικές έδεσαν τον καιρό στη συγκινητική και μαγεμένη από την τέχνη της φωνή, που υποδέχτηκε για μένα, το ξημέρωμα της 1ης Αυγούστου, αυτό το μήνα, το δικό μου.