Monday, October 08, 2007

Ένα οδοιπορικό στα χνάρια του Πιέρ Πάολο Παζολίνι

«...Εσύ ποιητή που δεν θέλεις/
να κρυφτείς πίσω από τα κλεισμένα μάτια,/
κοίτα, κοίτα καλά και πρόσεχε,/
είμαστε εμείς εκείνοι οι νεκροί που ζουν ακόμα...»
(Πιερ Πάολο Παζολίνι, 1922-1975)


Σαν Ρέμο, Ριβιέρα ντι Πονέντε, Γένοβα, Πορτοφίνο, Σάντα Μαργκερίτα, Ραπάλο, Λα Σπέτσια, Λέριτσι, Τσινκουάλα, Φόρτε ντέι Μάρμι, Βιαρέτζο, Τιρέντα, Λιβόρνο, Τοσκάνη, Λάτσιο, Φρέτζενε, Όστια, Νάπολη, Ίσκια, Κάπρι, Βάλο Λουκάνο, Μαρατέα, Συρακούσες, Πακίνο, Τάραντας, Ρόντι Γκαργκάνικο, Πεσκάρα, Σαν Μπενεντέτο, Ρίμινι, Σενιγκάλια, Κατόλικα, Πόρτο Κορσίνι, Βενετία, Τεργέστη.
Όλοι αυτοί οι προορισμοί διανυθέντες σε ένα καλοκαίρι. Εκείνο του 1959. Με ένα Fiat Millecento. Ο Πιέρ Πάολο Παζολίνι ως ειδικός απεσταλμένος του περιοδικού Successo, το οποίο δημοσίευσε σε τρία συνεχόμενα τεύχη, "Το μακρύ ταξίδι της άμμου» και το ανέσυρε από τη λήθη του χρόνου ο δημοσιογράφος και φωτογράφος Φιλίπ Σεκλιέ. Μαζί με το ανέκδοτο υλικό του Παζολίνι από το εν λόγω ταξιδιωτικό ημερολόγιο, ο Σεκλιέ «έντυσε» με τις δικές του φωτογραφίες το διαφορετικό αυτό ντοκουμέντο, ακολουθώντας νοερά την ίδια γεωγραφική πορεία με το μεγάλο ιταλό δημιουργό και το παρέδωσε –τουλάχιστον για την ελληνική εκδοχή που τυπώθηκε στη Γαλλία, και κυκλοφορεί στη χώρα μας σε μία κάτι παραπάνω από εξαιρετική, αισθητικά, έκδοση από την Ηλέκτρα, σε μετάφραση Μπουμπουλίνας Νικάκη- στο αναγνωστικό κοινό, αποπνέοντας την αύρα του λόγου και των σκέψεων του 37χρονου τότε Παζολίνι που περιδιάβαινε με την ιδιαίτερη ματιά του την ακτογραμμή της Ιταλίας.
Στα δακτυλογραφημένα αλλά και χειρόγραφα κείμενα του Παζολίνι που παρατίθενται αυτούσια με φωτογραφική πιστότητα, βρίσκει κανείς όλη εκείνη την ανθρωπογεωγραφία ενός κόσμου που βγαίνει λαβωμένος μέσα από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και προσπαθεί να επιβιώσει στις νέες συνθήκες που κυοφορούνται.
Ιούνιος, Πορτοφίνο: «...Παύει η αταξία. Οι τιμές γίνονται απρόσιτες: απαγορευτικές για τους μικροαστούς και τους προλετάριους. Όλα είναι ξεκάθαρα, αμιγή: τα σπίτια, είτε λαϊκά είτε πολυτελή, στην πλειονότητά τους από την εποχή του Ουμβέρτου Α΄, συμπαγή σαν φρούρια. Διάφορα λουλούδια ακτινοβολούν με μεγαλοπρέπεια* ούτε το παραμικρό θαμπό ή μαραμένο πέταλο: βουκαμβίλιες και γεράνια φουντώνουν πάνω στους ψηλούς τοίχους και τις βεράντες, λες και κάποιος τα έχει βάψει. Υπέροχες βιολετί στρώσεις, λες και τις έριξε ελεύθερα κάποιος έξοχος καλλιτέχνης πάνω στο μπλε των αναρριχώμενων φυτών, τονισμένες με πορφύρα...»
Το 1959 είναι και η χρονιά που ο Παζολίνι θα γίνει διάσημος έξω από τα στενά όρια της χώρας του, μετά τη δημοσίευση του μυθιστορήματός του «Μια βίαιη ζωή». Αυτή η ίδια «αγριότητα» της αυθεντικότητας του δικού του βλέμματος προς τους ανθρώπους και τη ζωή τους, τόσο απαλή όσο και η άμμος που συνθέτει το αιχμηρό γυαλί, αποτυπώνεται και στο ταξιδιωτικό του αυτό ημερολόγιο –που φυσικά ξεσήκωσε αντιδράσεις στην Καλαβρία, τουλάχιστον, από εθνικιστικές φωνές της εποχής του, αποκαλώντας τον για ακόμη μία φορά εχθρό της πατρίδας του. Οι απεικονίσεις του Σεκλιέ αποδίδουν στις ασπρόμαυρες φωτοσκιάσεις τους και τη δυναμική της οπτικής (πότε στάζει πίκρα πότε μελαγχολία βαθιά και πότε ξεσηκώνει έναν ιδιότυπο διονυσιασμό) του σχετικά πρώιμου Παζολίνι.
Ιούνιος, Ριβιέρα ντι Πονέντε: «...Είναι ο παρδαλός χείμαρρος της ζωής, που έχει πάθει ασφυξία από την επιθυμία να υπάρχει, εδώ, στις υπέροχες παραλίες, ο καθένας ανάλογα με τις δυνατότητές του, να χαρεί το καλοκαίρι, να βάλει τα δυνατά του να είναι ευτυχισμένος, γνήσια ευτυχισμένος, να δει, να τον δουν, μέσα σε μια ερωτική γιορτή...»
Πρόκειται για μέρη που περιπλανήθηκε ο Βοκκάκιος, ο Ντ’ Ανούτσιο, ο Τόμας Μαν, ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε. Είναι η ακτογραμμή που συναντά κανείς τότε το Βισκόντι και την Γκρέτα Γκάρμπο, αλλά και το Φελίνι να γυρίζει μια σκηνή από την «Ντόλτσε Βίτα». Ένα ασπρόμαυρο φόντο για τη ζωή που σφύζουσα εναλλάσσεται μέσα από χρώματα και αποχρώσεις. Μια ασπρόμαυρη εποχή που σε λίγο καιρό θα έδινε τη θέση της στο απαστράπτον χρώμα της ερχόμενης ανθηρής δεκαετίας του ’60. Τότε που στο σελιλόιντ οι ήρωες έπαψαν σιγά σιγά να είναι ασπρόμαυροι κι οι ίδιοι φόρεσαν τα πιο λαμπερά τους χρώματα, απαθανατίζοντας στο πανί μια περίοδο θρυλική για τις τέχνες, τα γράμματα, τον κινηματογράφο και τη μουσική. Ήταν η Εδέμ που αναζητούσαν οι νέοι της εποχής του Παζολίνι. Τώρα, μπορούμε να το δούμε εμείς τουλάχιστον* ότι η Εδέμ είναι εκεί πίσω στο χρόνο. «...Φεύγουν –με το χρέος να είναι τεντιμπόηδες, που αντικαθιστά γα εκείνους το χρέος να είναι καλά παιδιά- προς την Εδέμ, για την οποία δεν ξέρουμε ούτε πού είναι ούτε τι είναι...»

(Το κείμενο δημοσιεύτηκε στη Φιλολογική Βραδυνή, το Σάββατο 6/10/2007)

19 comments:

Τζων Μπόης said...

Τούτο εδώ, το έχω ήδη σταμπάρει και ανηπομονώ να το διαβάσω...

Εύγε Σταυρούλα για την επιλογή σου

scalidi said...

αρμυρίκι, δεν είναι τόσο το περιεχόμενο που θα προσέξει ένας βιβλιόφιλος, αλλά η απίθανα φροντισμένη έκδοση, τη ζηλεύει κανείς αναμφίβολα...
παίρνει επίσης απλώς μια μυρωδιά της εποχής του Παζολίνι, όχι και λίγο πράγμα και εξαιρετικές οι φωτογραφίες του Φιλίπ...

georgia said...

Πάρα πολύ ενδιαφέρον, από κάθε άποψη. Θα σπεύσω!

scalidi said...

georgia, κοίτα να βγάλεις καμιά φωτογραφία -η σημερινή άπαιχτη- της προκοπής, ώστε το επόμενο φωτογραφικό λεύκωμα για το οποίο θα γράψω, θα είναι το δικό σου. Μουρμουράω, μήπως και με ακούσεις, ας με συντρέξει και ο Γλυκογράφος, μήπως και δεηθείς κι ασχοληθείς περισσότερο, επιτέλους. Αμάν πια! ;))))))))))))

Alexandra said...

ο ΠΠ γράφει ιδιαίτερα γοητευτικά. σου τα βάζει όλα μέσα στο μυαλό με μια διαύγεια και οξύτητα ιδιαίτερη...

παλιά είχα διαβάσει ένα βιβλίο του και όχι αυτό (είχε γίνει ήδη σκηνοθέτης και περισσότερο απελευθερωμένος).

scalidi said...

αλχαντρούλα :)))))))))

Alexandra said...

σταυρούλα μου,

και για να εξηγήσω την προηγούμενη εσωστρεφή μου γραφή που μόνο εγώ κατάλαβα, εννοώ ότι θα ήθελα να διαβάσω κάτι πρώιμο από εκείνον με ιδιαίτερη χαρά - σύμφωνα με την τόσο ωραία σου περιγραφή!

xoxoxo
alex

(retrogate!!!)

Dimitris Athinakis said...

ανέσυρα από κάπου ένα βιβλιαράκι του Π.-Π. Π., το "Ο κινηματογράφος της ποίησης" (Αιγόκερως 1989, μετ. Βασ. Μωυσίδης).

γράφει στη σ. 14:
"Το σημαινόμενο των λέξεων ακολουθεί την εξέλιξη που υπάρχει στη μόδα των ρούχων ή στη γραμμή των αυτοκινήτων. Αντίθετα τα αντικείμενα καθεαυτά είναι αδιαπέραστα: δεν κινούνται και δεν λένε για τον εαυτό τους παρά αυτό που είναι την κάθε δεδομένη στιγμή."

μήπως το έχει πραγματώσει και ο ίδιος στην ομορφιά των δικών του λέξεων; πόσο μάλλον των εικόνων;
ποιος ξέρει...

καλησπέρα, σταυρούλα!

ανάσα ελπίδας said...

Γειά σου, Σταυρούλα μου!
Καλό φθινόπωρο!
Πρέπει ν' αρχίσω καινούργια λίστα βιβλίων! Εσείς τα πολυδιαβασμένα θα με χαζέψετε!
Φιλάκια πολλά!

Maria Iribarne said...

Τόσα ενδιαφέροντα βιβλία και τόσος λίγος ο χρόνος μας... Πολύ ωραία η παρουσίαση, καλημέρα!

scalidi said...

Μαρία και τη δική μου καλημέρα :)

Κυκλαμινάκι, καλό φθινόπωρο και σε σένα, καλά διαβάσματα...

αλχαντρούλα, σου χαμογελώ απλώς (το επαναλαμβάνω, η αδιόρθωτη)

δημήτρη, καλοσύνη σου που ανασύρεις, μου φαίνεται σε βάζω σε περιπέτειες, καθώς ό,τι θυμάμαι χαίρομαι...

mamaloukas said...

Σταυρούλα πολύ ωραίο κείμενο, ελκυστικό θα το ψάξω σίγουρα όπως καταλαβαίνεις
(σου στειλα και μέιλ)

scalidi said...

Δημήτρη, φαντάζομαι ότι εσύ ξέρεις και πολλά απ' αυτά μέρη, οπότε κάτι θα σου πει παραπάνω αυτό το ιδιότυπο ταξιδιωτικό οδοιπορικό. Μέιλ δεν έχω λάβει, αύριο -αν όλα πάνε καλά- θα τα πούμε από κοντά. Η αλχαντρούλα θα μου κρατήσει θέση, γιατί προβλέπω κοσμοπλημμύρα :)

scalidi said...

μέιλ έλαβον με ταχυδρομικό περιστέρι, πες άλλη φορά στο περιστέρι σου να μη λερώνει τα περβάζια των παραθύρων μου με "νομούς" και πόλεις... :)))))

el-bard said...

Πολύ ωραία αρουσίαση έκανες πάλι! Και ουσιαστικά και όμορφα αποσπάσματα επέλεξες.

scalidi said...

Λεφτέρη, το ποίημά σου "Αλέξανδρε" ήταν συγκλονιστικό. Προτρέπω τους φίλους να σπεύσουν να το διαβάσουν, στο μπλογκ σου "Τα ποιήματα" ...

melomenos said...

ενδιαφέρον βιβλίο και όμορφο κείμενο χωρίς να είναι βαρύ!
ωραία η επιλογή σου
καλό σου μεσημέρι

el-bard said...

Αυτό το "π" μου ξεφεύγει. Παρουσίαση, εννοώ. Άλλωστε "αρουσίαση" δεε λέει τίποτα.
Καλημέρες κι όλα καλά αυτές τις μέρες.

scalidi said...

μελομένε, σε ευχαριστώ πολύ...:)

λεφτέρη, "π" είναι κι ας ξεφεύγουν :)